DerslerGenelG├╝ncel BilgilerHaber

Topra─č─▒n Kimyasal Ve Fiziksel ├ľzelikleri Nelerdir

Topra─č─▒n Kimyasal Ve Fiziksel ├ľzelikleri Nelerdir

D├╝nyan─▒n Her yerinde ├žok farkl─▒ topraklar mevcuttur hepsinin do─čadaki bitkilere faydas─▒ farkl─▒ y├Ânlerde etkili olmas─▒ ve farkl─▒ ├Âzeliklere sahip olmas─▒ ve hayat vermesi s─▒cakta vermi┼č oldu─ču ayr─▒ bir ├Âzelikte olmas─▒ so─čuk havada ayr─▒ bir etkide olmas─▒ ya─čmurda her hava ┼čartlar─▒na g├Âre farkl─▒l─▒k g├Âstermesi gibi bir ├žok ├Âzelikleri vard─▒r bunlar─▒ inceleyelim.

Topra─č─▒n Kimyasal Ve Fiziksel ├ľzelikleri

Topra─č─▒n fizyolojik ├Âzelliklerini, topra─č─▒n kat─▒ faz─▒n─▒ yaratan maddelerin boyutlar─▒, bunlar─▒n birbirlerine ba─članma vaziyetleri , agregat sistemleri, agregat veya toprak par├žalar─▒n─▒n dizili┼č ve duru┼č ┼čekilleri te┼čkil etmektedir. Topra─č─▒n fizyolojik nitelikleri , toprakta havalanma, suyun topra─ča s─▒zmas─▒ ve al─▒konulmas─▒, k├Âklerin n├╝fuzunu, toprakta nebat besin maddelerinin tutulmas─▒n─▒ m├╝him ├Âl├ž├╝de atama etmektedir.

Mesela kil benzeri ince unsurlu maddelerden meydana i┼čtirak eden toprak k├╝tlesinin havalanmas─▒ ve suyun s─▒zmas─▒ kuvvet olmaktad─▒r. Buna cevap taneli bir yap─▒ g├Âsteren topraklarda havalanma ve su dola┼č─▒m─▒ muhte┼čem olarak cereyan eder.

Topra─č─▒n B├╝nyesi (Teks├že┼čit)

Topra─č─▒n kat─▒ faz─▒n─▒ kil, mil ve kum boyutundaki malzemeler olu┼čturmaktad─▒r. Bu boyuttaki malzemelerin toprak i├žerisinde yer alan nispi miktarlar─▒ ve bunlar─▒n birbirlerine y├Ânelik oranlar─▒ topra─č─▒n tekst├╝r├╝n├╝ ifade etmektedir. Topra─č─▒n tekst├╝r s─▒n─▒flar─▒na ayr─▒m─▒nda topra─č─▒n kimyevi bile┼čimi, nitelik , a─č─▒rl─▒k ve ├Âb├╝r nitelikleri g├Âzetilmeksizin yaln─▒zca ├že┼čitli boyuttaki par├žalar─▒n toprakta yer alan par├žalar─▒ asal al─▒nmaktad─▒r.

Topra─č─▒ yaratan par├žalar─▒n boyutu k├╝├ž├╝ld├╝k├že bir gr. da ki par├žac─▒k say─▒s─▒ artmakta ve par├žalar─▒n i┼čgal ettikleri y├╝zey de geni┼člemektedir. Bilhassa kilin par├žac─▒k say─▒s─▒ ve y├╝zey sahas─▒n─▒n fazla derecede kapsaml─▒ olmas─▒ dikkat ├žekicidir. Kum kocaman ebattad─▒r ve e┼čit a─č─▒rl─▒ktaki kil minerallerine y├Ânelik ├žok y├╝zey i┼čgal etmektedir. Bu y├Ânden kumun, topra─č─▒n kimyevi ve fizyolojik aktivitesindeki oynad─▒─č─▒ oyun ihmal edilecek civar─▒ yetersizdir . Kum toprak yap─▒s─▒nda ├žat─▒ vazifesi g├Ârmekte, g├Âky├╝z├╝ ve suyun dola┼č─▒m─▒n─▒ kolayla┼čt─▒rmaktad─▒r.

Mil, toprak ayr─▒┼čmas─▒n─▒ h─▒zland─▒r─▒r, bitkilerin b├╝y├╝mesi i├žin eriyik haldeki besin maddelerinin tahliye edilmesinde kuma y├Ânelik daha elveri┼čli oyun oynamaktad─▒r. Bununla Birlikte mil toprakta suyun yer├žekimine kar┼č─▒ tutulmas─▒nda ├žok m├╝him bir yer i┼čgal etmektedir. Demek ki ulusal topraklar, bitkilerin istifadesine elveri┼čli olan suyu sa─člamakta ve bu da dona kar┼č─▒ topraklar─▒ korur .

Kil, hem bir topra─č─▒n su tutma kapasitesini artt─▒r─▒r hem bir de toprak ├ž├Âzeltisindeki besin maddelerinin tutulmas─▒n─▒ olana─č─▒ sa─člar .Kil ├Âl├ž├╝s├╝ fazla olan topraklara a─č─▒r b├╝nyeli, kum ├Âl├ž├╝s├╝ fazla olan topraklara ise hafif b├╝nyeli denilmektedir. Topra─č─▒n tekst├╝rel ├Âzelli─či, topra─č─▒n plastiklik, sertlik, ge├žirgenlik, kurakl─▒k, verimlilik vs. benzeri ├Âzelliklerini etkiler.

Belli ba┼čl─▒ tekst├╝r s─▒n─▒flar─▒ ise ┼č├Âyledir: Kil, killi bal├ž─▒k, bal├ž─▒k, kum, bal├ž─▒kl─▒ kum, kumlu bal├ž─▒k, kumlu killi bal├ž─▒k, kumlu kil, mil, ulusal bal├ž─▒k, ulusal killi bal├ž─▒k, ulusal kil.

Toprak Str├╝kt├╝r├╝

Topra─č─▒n str├╝kt├╝r├╝, toprak par├žalar─▒n─▒n bir araya gelerek meydana getirdi─či s─▒ralanma ve bunlar─▒n duru┼č ┼čekillerini ifade etmektedir. Bir toprak profilinde ├že┼čitli horizonlar─▒n str├╝kt├╝r├╝ topra─č─▒n nitelik , tekst├╝r veya topra─č─▒n kimyevi bile┼čimini ortaya ├ž─▒kard─▒─č─▒ civar─▒ topra─č─▒n ana karakterini de yans─▒t─▒r.

Topra─č─▒n str├╝kt├╝r├╝ topra─č─▒n tekst├╝r├╝n├╝n tesirine ili┼čkili olarak de─či┼čir; bununla birlikte nem, havalanma durumu, mikroorganizmalar─▒n etkinlikleri , k├Âk b├╝y├╝mesi ve geli┼čmesi, ├╝stelik topraktaki besin maddelerinin bitkiler arac─▒l─▒─č─▒yla al─▒nmas─▒n─▒ da etkilemektedir.

Toprak str├╝kt├╝r├╝ asal bak─▒m─▒ndan taneli, blo─čumsu, levhams─▒ ve prizmams─▒ olmak ├╝zere 4 ana tipe ayr─▒l─▒r. Toprak str├╝kt├╝r├╝, topraktaki bo┼čluklar─▒n ┼čekillenmesi taraf─▒ndan son derece m├╝him olup, toprakta su ve havan─▒n dola┼č─▒m─▒n─▒ ve hareketini atama etmektedir.

Topra─č─▒n A─č─▒rl─▒─č─▒

Topraktaki g├Âzenek veya bo┼čluklar su ve g├Âky├╝z├╝ ile dolmaktad─▒r. Bitkilerin beslenmesi i├žin gereken su ve havan─▒n dola┼č─▒m─▒ g├Âzeneklerin miktar─▒na ve ebad─▒na ba─čl─▒d─▒r. Toprak kilosu , topraktaki g├Âzenek miktar─▒yla alakal─▒d─▒r. Toprak kilosu hesap edilirken iki ayr─▒ durumu dikkate almak gerekir. Bunlardan birincisi, yaln─▒zca toprak kitlesi asal al─▒narak hesap edilen yo─čunluktur ve topraktaki bo┼čluklar─▒n meydana getirdi─či hacim dikkate al─▒nmaz. ─░kincisi ise toprak par├žalar─▒ i├žinde g├Âzenek veya bo┼čluklar hacme kat─▒larak ele ge├žirilen toprak a─č─▒rl─▒─č─▒d─▒r. Buna vol├╝m veya g├Âz├╝ken a─č─▒rl─▒k denilmektedir.

Topra─č─▒n Rengi

Topra─č─▒n alm─▒┼č meydana geldi─či nitelik , toprak olu┼čumunda ayr─▒┼čma vakalar─▒n─▒n kuvvet ve seyrini yans─▒tmaktad─▒r. Toprak bir an ├Ânce olu┼čmaya ba┼člad─▒─č─▒nda rengi, ana materyalin rengine ayn─▒ . Ayr─▒┼čman─▒n ilerlemesi, oksidasyonun ├žo─čalmas─▒ ve organik maddenin topra─ča kar─▒┼čmas─▒yla topra─č─▒n rengi koyula┼čmaktad─▒r. Organik maddeler, demir ve manganez bile┼čikleri topra─ča nitelik verici unsurlard─▒r. Bunlardan organik maddelerin oran─▒ artt─▒k├ža topra─č─▒n rengi koyula┼čmakta ve koyu siyah rengarenk topraklar olu┼čmaktad─▒r. Demir minerallerinin has─▒l etti─či renkler ise esmer, k─▒rm─▒z─▒ ve sar─▒ olup, bu renkler ferri hidroksitlerden ileri gelmektedir. Topraktaki ye┼čilimsi ve mavimsi renkler, indirgenme olay─▒na g├Âstermektedir . Bu renkler drenaj─▒ bozuk ve havalanman─▒n iyi meydana gelmedi─či ko┼čullarda olu┼čmaktad─▒r.

Ferro demirin fazla olmas─▒ halinde toprak mavimsi nitelik almaktad─▒r. Bununla Birlikte topraktaki sar─▒ms─▒ nitelik , fazla miktarda demir oksitle ilgilidir; Fazla Y├╝ksek oranda hidrate olmu┼č demir oksitler sar─▒ renktedir, ancak hidrasyon azald─▒k├ža nitelik k─▒rm─▒z─▒la┼č─▒r. Dolay─▒s─▒yla topraktaki k─▒rm─▒z─▒ nitelik ├žo─čunlukla , iyi drenaj ve havalanma gereklili─či alt─▒nda dehidrate olmu┼č demir oksitler ile alakal─▒d─▒r . Manganez bile┼čikleri genellikle , topra─ča esmer ve siyah nitelik vermektedir.

Di─čer yandan , profil s├╝resince toprak renginin m├╝him ├Âl├ž├╝de de─či┼čti─či g├Âr├╝lmektedir. Organik madde istikametinden zengin A horizonu koyu renklidir. B horizonunda demir ve al├╝minyum bile┼čiklerinin oksidasyonuna ili┼čkili olarak nitelik de─či┼čmektedir. Kalsiyum karbonat, jips, kuvars ve kil minerallerinin birikti─či a┼ča─č─▒ zonlarda nitelik a├ž─▒kla┼čmaktad─▒r.

─░klim b├Âlgeleri ile toprak renkleri i├žinde iyi bir ili┼čki mevcuttur. Kurak b├Âlgelerde a├ž─▒k rengarenk , kurak ve ate┼č gibi b├Âlgelerde k─▒rm─▒z─▒ms─▒ rengarenk topraklar, ya─č─▒┼čl─▒ ─▒l─▒man ku┼čaklarda koyu rengarenk , ate┼č gibi ve nemli tropikal ve ekvatoral b├Âlgelerde k─▒rm─▒z─▒ rengarenk topraklar yayg─▒n kapasitededir .

Toprak S─▒cakl─▒─č─▒

Toprakta bitkilerin yeti┼čmesi, mikroorganizmalar─▒n faaliyeti, organik maddenin par├žalanmas─▒ ve mineralizasyonu ile topraktaki kimyevi olaylar─▒n devam etmesi i├žin toprak s─▒cakl─▒─č─▒ m├╝himdir . Topra─č─▒n s─▒cakl─▒─č─▒ ve nemi yeteri kadar miktarda ise toprak dahilindeki bilimsel ve kimyevi faaliyetler s├╝rd├╝r├╝r . Toprak dondu─ču s├╝re bu faaliyetler durur.

Topra─č─▒n ─▒s─▒ bilan├žosu, g├╝ne┼čten i┼čtirak eden enerjinin tutulmas─▒ veya ─▒s─▒t─▒lmas─▒na ba─čl─▒d─▒r. Koyu rengarenk topraklar i┼čtirak eden enerjinin % 80′ ini, a├ž─▒k rengarenk kuvars kumlar─▒ ise % 30′ unu tutmaktad─▒r. Toprakta tutulan ─▒s─▒ suyun buharla┼čmas─▒, toprak y├╝zeyindeki havan─▒n ─▒s─▒t─▒lmas─▒, topra─č─▒n ─▒s─▒t─▒lmas─▒ ve uzunca dalga ─▒┼č─▒nlar ┼čeklinde bir daha atmosfere d├Ânmesi ┼čeklinde harcan─▒r. Topra─č─▒n ─▒s─▒nma ve so─čuma kapasitesi, toprakta yer alan su miktar─▒na, topra─č─▒n y├╝zeyini ├Ârten organik madde ve nebat ├Ârt├╝s├╝ne ba─čl─▒d─▒r.

TOPRAK SUYU

Toprakta yer alan su, bitkilerin yeti┼čmesi, toprak i├žerisinde yer alan bilimsel faaliyetlerin devam , ├že┼čitli ayr─▒┼čma ve bilhassa iyon al─▒┼čveri┼činin sa─članmas─▒ durumundan son derece m├╝himdir .

Toprakta suyun tutulmas─▒ Adhesion ve Kohezyon y├Ântemiyle olmaktad─▒r. Adhesion, kat─▒ toprak par├žac─▒k y├╝zeylerinin suyu ├žekme kuvvetidir. Su, toprak par├žac─▒klar─▒n─▒n i├ž ve harici y├╝zeylerinde yer alan elektriksel alandaki elektrostatik kuvvetlerle tutulmaktad─▒r. Birden ├çok su molek├╝l├╝nden ibaret olan tabakalar, g├╝├žl├╝ Adhesiv kuvvetler yard─▒m─▒yla toprak par├žac─▒klar─▒n─▒ g├╝├žl├╝ olarak sarmaktad─▒r. Bu suya adhesion suyu denilmektedir. Adhesion suyu ├žok minik ├Âl├ž├╝de davran─▒┼č etmekte, buna ba─čl─▒ olarak bitkilere yararl─▒ olamamaktad─▒r.

Kohezyon olay─▒ su molek├╝llerinin birbirini ├žekmesidir. Toprak dahilinde su molek├╝llerinin birbirini ├žekmesi ile tutulan suya kohezyon suyu denilmektedir. Kohezyon suyunda su molek├╝lleri daha ├žok davran─▒┼č etmekte buna ba─čl─▒ olarak da bu suyun tahmini 2/3′ ├╝ bitkiler arac─▒l─▒─č─▒yla kullan─▒l─▒r.

Su ile doygun olan topraklarda suyun hareketi, kuru veya doygun olmayan topraklara do─črudur. Nebat k├Âkleri arac─▒l─▒─č─▒yla suyun absorbe edilmesi de suyun hareketini olana─č─▒ sa─člar .

Gravitasyon Suyu

Doygun haldeki t├╝m topraklar─▒n g├Âzeneklerini dolduran su bas─▒n├ž alt─▒ndad─▒r. Bu durumda g├Âzeneklerde yer alan su, ├žok b├╝y├╝k y├╝ksek bas─▒n├ž sahas─▒ndan d├╝┼č├╝k bas─▒n├ž alanlar─▒na ger├žek ├Âzg├╝r halde akmaktad─▒r. Bu davran─▒┼č yer├žekiminin tesiriyle olmaktad─▒r.─░┼čte, yer├žekiminin tesiriyle toprak dahilinde davran─▒┼č eden suya gravitasyonal veya ├Âzg├╝r su denilmektedir.

Kapilar Su

Yer├žekiminin etlisiyle topraktan s─▒zan su, topraktan tamam─▒yla ayr─▒ld─▒ktan daha sonra toprakta olan su miktar─▒na kapilar su veya tarla kapasitesi denilmektedir. Bu su toprakta otuz mikrondan daha minik g├Âzeneklerde tutulur. Kapilar su toprak par├žac─▒klar─▒ dahilinde adhesion ve kohezyon kuvvetleri arac─▒l─▒─č─▒yla 1/3 ile 31 atmosfer bas─▒n├ž alt─▒nda tutulmaktad─▒r.

Topraktaki kapilar suyun hareketini ve depolama kapasitesini topra─č─▒n teks├že┼čit, str├╝kt├╝r ve organik madde durumu atama etmektedir. Ciddi Anlamda de bir toprak ne civar─▒ ince b├╝nyeli ise kapilar bo┼čluk ├Âl├ž├╝s├╝ o civar─▒ fazla olmaktad─▒r.

Hidroskopik Su

Toprak kolloidleri arac─▒l─▒─č─▒yla 31 atmosfer veya daha ├žok bas─▒n├žla tutulan sudur. Toprak zerreleri arac─▒l─▒─č─▒yla tutulan bu su tanelerin i├ž ve harici y├╝zeylerini ├žok ince bir tabaka olarak ├Ârter. Bu haldeki su, s─▒v─▒/ak─▒┼čkan vaziyetini ve ak─▒┼čkanl─▒─č─▒n─▒ kaybetti─činden bitkilere yararl─▒ olamaz.

  1. TOPRA─×IN K─░MYASAL ├ľZELL─░KLER─░

Kimyasal y├Ânden topraklar basit yap─▒l─▒ tuzlardan ba┼čla┬Ą┬Ą┬Ą┬Ą┬Ą ├žok b├╝y├╝k karma┼č─▒k olan organik ve inorganik bile┼čiklere civar─▒ birden fazla maddelerden olu┼čmu┼člard─▒r. Toprakta kimyevi olaylar, ard─▒ arkas─▒ kesilmeyen bir surette devam etmekte oldu─čundan topra─č─▒n bile┼čimi de s├╝rekli olarak de─či┼čmektedir. Bitkilerin yeti┼čmesi ve beslenmesi durumundan m├╝him olan kimyevi olaylar─▒n ba┼č─▒nda; topraktaki nebat besin maddelerinin ├Âl├ž├╝s├╝ , bu besin maddelerini depo eden absorbsiyon ve iyon de─či┼čtirme kapasitesi ile topra─č─▒n reaksiyonu gelmektedir.

Topra─č─▒n kimyevi ├Âzelliklerini belirtmek durumundan , toprakta yer alan mineral besin elementleri, ├žo─čunlukla killerin meydana getirdi─či inorganik ve organik toprak kolloidleri, katyon de─či┼čimi, topra─č─▒n reaksiyonu ve nebat besin elementleri ├╝zerinde ana hatlar─▒yla durulacakt─▒r.

Toprakta Yer Alan Besin Maddeleri

Topraktaki besin maddeleri ana kayadan meydana gelen mineral elementler olu┼čturmaktad─▒r. Kat─▒ yer kabu─čunun % 98′ ini 8 element olu┼čturmaktad─▒r. Bunlar s─▒ras─▒yla, oksijen, silisyum, al├╝minyum, demir, kalsiyum, sodyum, potasyum ve magnezyumdur. Bunlardan oksijen ve silisyum kayalar─▒n % 75′ ini olu┼čturmaktad─▒r.

Topra─č─▒n Kolloidal Fraksiyonlar─▒

Toprak kat─▒ par├žac─▒klar─▒n─▒n y├╝zeylerinde molek├╝llerin ve iyonlar─▒n toprak ├ž├Âzeltisinden ├žekilip ba─članmalar─▒ ve bilhassa katyon de─či┼čtirme kapasitesinde g├Âsteri┼čli olan kil ve organik maddeler, toprak kimyas─▒, nebat beslenmesi ve toprak reaksiyonu istikametinden ├žok m├╝him oyun oynamaktad─▒r. Bu ba┼čl─▒k alt─▒nda toprak kolloidlerini yaratan kil mineralleri ve organik maddeler ├╝zerinde durulacakt─▒r.

Tabiatta bile┼čimlerine y├Ânelik iki ├že┼čitli kil yer almaktad─▒r . Il─▒man b├Âlgelerde yayg─▒n olan silikat killeri ve tropikal ve yar─▒ tropikal b├Âlgelerde bask─▒n olan oksit killeridir. Bilindi─či benzeri , topraktaki kil sekonder mineral olup ana kayadaki bilhassa silikat minerallerinin ayr─▒┼čmas─▒ sonucu olarak olu┼čmaktad─▒r.

De─či┼čik ana kayalar─▒n ├že┼čitli ortamlarda ayr─▒┼čmas─▒ sonucu olarak meydana i┼čtirak eden killerin ├Âl├ž├╝s├╝ ve bile┼čimi ├žok farkl─▒ ve karma┼č─▒kt─▒r. Ayr─▒┼čma ortam─▒n─▒n abuhava gereklili─či , kil ├že┼čidinin olu┼čmas─▒nda m├╝him oyun oynar. ┼×u ┼×ekilde ki, illit ayr─▒┼čman─▒n kuvvetli meydana gelmedi─či ─▒l─▒man abuhava ku┼čaklar─▒nda yayg─▒nd─▒r; yap─▒sal potasyumun k─▒smen kaybolmas─▒yla mika mineralinin alterasyonu ve hidrasyon, illitin olu┼čumunda ├Ân tasar─▒ya ge├žer. Bu kilde hidrasyon katyon absorbsiyonu ┼či┼čme, b├╝z├╝lme ve plastiklik nitelikleri belirgin de─čildir. Montmorillionit in te┼čekk├╝l├╝ ise bol magnezyum ile n├Âtral veya yaln─▒zca hafif asit ortam gereklili─či alt─▒nda ger├žekle┼čmektedir. Il─▒man b├Âlgelerde illit montmorillionitin alterasyonu ile olu┼čabilir. 2:1 str├╝kt├╝r├╝nde olan montmorillionit plastiktir, kohezyonu fazlad─▒r, kuruduklar─▒ s├╝re ├žatlar, b├╝nyesine su al─▒nca ┼či┼čerler. Kaolinit, nemli tropikal b├Âlgelerde direk topraktaki veya ayr─▒┼čm─▒┼č zondaki primer minerallerinin ayr─▒┼čmas─▒ndan olu┼čmaktad─▒r. 1:1 str├╝kt├╝r├╝nde olan kaolin plastiklik, kohezyon ve ├žatlama ┼či┼čme nitelikleri ├žok zay─▒ft─▒r. Bundan dolay─▒ porselen yap─▒m─▒nda kullan─▒l─▒r. Genel olarak silikat kil mineralleri iki ana bile┼čimden ibarettir. Bunlardan bir bile┼čen, silis oksijen levhas─▒, ikincisi ise al├╝minyum levhas─▒d─▒r.

Oksit killer tropikal ve subtropikal b├Âlgelerde demir ve al├╝minyumun b├╝nyelerine su alarak hidroz oksitleri meydana getirmeleri sonucu olarak olu┼čmaktad─▒r. Bunlara ├Ârne─čin gibsit ve g├Âtit verilebilir.

Topraklarda Katyon De─či┼čimi

Toprakta kolloidal halde yer alan kil ve organik madde kapsaml─▒ bir y├╝zeye sahip oldu─čundan, su ve iyonlar─▒ b├╝nyelerinde toplamaktad─▒r. Ayr─▒┼čma esnas─▒nda torak ├ž├Âzeltisi i├žinde ├Âzg├╝r hale ge├žen Ca, Mg, K, Na, Al, H benzeri nebat besin maddeleri olan katyonlar humus ve kil par├žac─▒klar─▒n─▒n y├╝zeyinde tutulmaktad─▒r. Bu olay tek y├Ânl├╝ olarak cereyan etmez. ┼×u ┼×ekilde ki, kire├ž durumundan zengin olan nemli b├Âlge topraklar─▒nda organik maddenin ayr─▒┼čmas─▒yla CO2 meydana gelmektedir, buna ili┼čkili olarak toprak ├ž├Âzeltisinde karbonik asit (H2CO3) zengin kapasitededir . Bu asitteki H iyonu Ca ile yer de─či┼čtirme niteli─čine sahiptir. Bu ┼×ekilde Ca iyonlar─▒n─▒n mahaline H iyonlar─▒ ge├žmektedir. Topra─č─▒n ya─č─▒┼č sular─▒yla y─▒kanmas─▒ devam etti─či halde toprakta H iyonlar─▒yla ├Âb├╝r iyonlar─▒n yer de─či┼čtirmesine ili┼čkili olarak H iyonlar─▒n─▒n konsantrasyonu artar.

Toprakta De─či┼čebilir Anyonlar

Anyonlar kil minerallerinde OH gruplar─▒yla yer de─či┼čtirmektedir ve bu gruplar montmorillionit kiline nazaran kaolinitte fazla yer almaktad─▒r . Bundan dolay─▒ kaolinit killerinin bask─▒n meydana geldi─či nemli ve kurak b├Âlge topraklar─▒nda anyon de─či┼čtirmesi daha y├╝ksektir. Bu sahalar fazla yay─▒l─▒┼č g├Âstermemesine kar┼č─▒n nemli tropikal b├Âlgelerde fazla ayr─▒┼čmaya u─čramam─▒┼č bir tak─▒m topraklarda az miktarda kaolinit yer almaktad─▒r . Bu topraklar, pozitif y├╝klenme g├Âsterirler. ├ľzetle, pozitif y├╝kle y├╝klenmi┼č kolloidli topraklar; nitrat ve klorit benzeri anyonlar─▒ absorbe ederler, Ca, Mg ve Na benzeri katyonlar reddedilmekte ve buna ba─čl─▒ olarak bunlar toprak sol├╝syonunda y─▒kanmaya kar┼č─▒ ├žok hassas duruma ge├žerler ve topra─č─▒n baz saturasyonu ├žok d├╝┼čer, fosfat ve s├╝lfat iyonlar─▒, hidroksillerin (OH) mahaline ge├žer ve yap─▒┼č─▒k halde sabitle┼čirler. Bu topraklarda fazla y├╝ksek derecede potasyumu tespit etme kapasitesine sahiptir ve tabi olarak al─▒nabilir fosfor d├╝┼č├╝k seviyede kalmaktad─▒r.

Toprak Reaksiyonu

Toprak reaksiyonu, topra─č─▒n asitlili─čini, alkalenlili─čini ve n├Âtral vaziyetini ifade etmektedir. Toprak reaksiyonu, pedojenezin seyrini veya ├Âzelli─čini aksettirmesi yan─▒nda topraktaki nebat besin elementleri ile ilgili bilgi vermektedir. ┼×u ┼×ekilde ki, asitlili─či fazla olan topraklar nemli abuhava gereklili─či alt─▒nda yer almaktad─▒r ve fazla y─▒kanmaya ili┼čkili olarak da topraktaki bazlar m├╝him ├Âl├ž├╝de uzakla┼čm─▒┼čt─▒r ve bunlar─▒n yerini H iyonlar─▒ alm─▒┼čt─▒r. Bunun yan─▒nda alkalen topraklar, nebat besin elementleri olan bazlar─▒n toprakta fazla meydana geldi─čini g├Âstermektedir .

Toprak reaksiyonu pH (potansiyel hidrojen) ile ifade edilmektedir.Suda H+ ve OH-iyonlar─▒ yer almaktad─▒r . H+ ve OH- iyonlar─▒ birbirine e┼čit meydana geldi─či halde su n├Âtral kapasitededir . Ba┼čka Bir Deyi┼čle suyun pH’ ─▒ 7′ dir.

Toprak ├ž├Âzeltisinde ├Âzg├╝r hidrojen (H+) iyonlar─▒n─▒n konsantrasyonu hidroksil (OHi┼čte) iyonlar─▒ndan fazla ise ├ž├Âzelti asittir. Bu durumun tersi olursa ├ž├Âzelti alkalendir. ─░┼čte bu durumu belirtmek durumundan pH terimi kullan─▒lmaktad─▒r. pH 7’den minik ise asit, 7’den fazla ise alkalen, 7 n├Âtr durumu g├Âstermektedir. Di─čer bir ifade ile hidrojen iyonlar─▒ artt─▒k├ža pH azalmakta, OH iyonlar─▒ artt─▒k├ža pH y├╝kselmektedir.

Ya─č─▒┼čl─▒ b├Âlgelerde, ya─č─▒┼č sular─▒ vas─▒tas─▒yla toprak y─▒kanmaya ba┼člad─▒─č─▒ s├╝re sudaki H katyonlar─▒ Ca, Mg, K, Na katyonlar─▒n─▒n mahaline ge├žer. Bu suretle toprakta yer alan katyonlar─▒n mahaline H’ in ge├žmesiyle toprak asitle┼čir.

Toprak tepkisinin de─či┼čmesinde g├Âsteri┼čli olan m├╝him fakt├Ârlerin ba┼č─▒nda CO2 gelmektedir. Bu gaz su ile birle┼čerek karbonik asiti olu┼čturur. CO2 bas─▒nc─▒ ne civar─▒ fazla olursa, topraktaki H konsantrasyonu o nispette artar. Karbonik asit ve onun meydana getirdi─či bikarbonatlar, nemli b├Âlgelerde topra─č─▒n a┼ča─č─▒ katlar─▒na ger├žek ta┼č─▒nmaktad─▒r. Bu ┼×ekilde topraklar asitle┼čirler.

Bazlar─▒n y─▒kanmas─▒ bilhassa toprakta Ca ve Mg un eksilmesi, toprak pH’ ─▒n─▒n d├╝┼čmesine yol a├žar. ayn─▒ zamanda organik maddelerin ayr─▒┼čmas─▒yla meydana i┼čtirak eden organik ve inorganik asitler bazlar─▒n y─▒kanmas─▒n─▒ artt─▒r─▒r. Bilhassa vejetasyon devresinde has─▒l olan bol miktarda H iyonlar─▒ topraktaki bazlar─▒n mahaline ge├žerek bazlar─▒ ├Âzg├╝r b─▒rak─▒r. Bu bazlar ya bitkiler taraf─▒nda al─▒n─▒r veya taban suyu ile uzakla┼č─▒rlar. Bu durum da topra─č─▒n asitle┼čmesine neden olur . Nemli b├Âlgelerde ├žay─▒r ├Ârt├╝s├╝ de topra─č─▒n fazla asitle┼čmesini sa─člayan bir fakt├Ârd├╝r.

Kurak b├Âlgelere gelince ya─č─▒┼č topraktaki bazlar─▒ y─▒kamaya kafi gelmedi─činden topra─č─▒n bazlarla olan doygunlu─ču y├╝ksektir ve toprak n├Âtr ve fazladan alkalen tepki g├Âsterir. Demek ki, toprak asitlili─činin artmas─▒nda abuhava ana fakt├Ârd├╝r. Nitekim, ya─č─▒┼čl─▒ abuhava ko┼čullar─▒nda toprak y─▒kanmakta bu esnada H iyonlar─▒, Na, Ca, Mg, K benzeri katyonlar─▒n mahaline ge├žmektedir. Bununla Birlikte nemli b├Âlgelerde vejetasyon ├Ârt├╝s├╝n├╝n g├╝r olmas─▒ bir yandan organik maddelerin artmas─▒na ve ├Âb├╝r yandan da organik maddelerin ayr─▒┼čmas─▒yla has─▒l olan CO2 ve ├Âb├╝r organik asitler topra─č─▒n asitle┼čmesine yard─▒m eden olur. Kurak b├Âlgelerde ise bu durumun an─▒nda hemen tersi cereyan etti─činden, topraktaki bazlar─▒n y─▒kanmas─▒ son derece s─▒n─▒rl─▒d─▒r, bu y├╝zden kurak b├Âlge topraklar─▒ ├žo─čunlukla alkalen tepki g├Âstermektedir.

Toprakta Nebat Besin Elementleri

Bitkilerin geli┼čip b├╝y├╝meleri i├žin abuhava fakt├Ârleri yan─▒nda topraktaki besin elementlerine de gereksinim vard─▒r. ├çe┼čitli bitkilerin topraktan ald─▒klar─▒ besin elementleri ├žok de─či┼čiktir. Bitkilerin topraktan talep ettikleri besin elementlerinden birinin veya birka├ž─▒n─▒n eksik veya fazla olmas─▒ nebat geli┼čmesini engeller ├╝stelik tamam─▒yla durdurabilir.

Bitkilerin geli┼čmesi i├žin salt surette gereken elementler asal bak─▒m─▒ndan nebat besin maddeleridir ve bunlar─▒n say─▒s─▒ 16 civar─▒ndad─▒r. Bitkiler arac─▒l─▒─č─▒yla kullan─▒lan asal elementler ┼čunlard─▒r; havadan meydana gelen COiki, H ve O, topraktan edinilen nitrojen, P, K, Ca, Mg ve S’ dir. Topraktan edinilen ancak az miktarda kullan─▒lan belli ba┼čl─▒ elementler ise Fe, Mn, B, Mo, Cu, Zn ve Cl’ dur. Bitkiler karbon ve oksijenin kocaman bir b├Âl├╝m├╝n├╝ havadan direk do─čruya fotosentezle al─▒rlar. H direk ve dolayl─▒ olarak sudan al─▒nmaktad─▒r.

Makro Elementler

Fosfor, potasyum, kalsiyum, magnezyum, k├╝k├╝rt ve nitrojen bitkiler arac─▒l─▒─č─▒yla en ├žok kullan─▒lan elementlerdir. Bu elementler bitkilerin h├╝cre (g├Âvde) b├╝y├╝melerinde ve meyve verimlerinde g├Âsteri┼čli olmaktad─▒r.

Mikro Elementler

Toprakta az yer almas─▒na ve bitkiler arac─▒l─▒─č─▒yla az al─▒nmas─▒na kar┼č─▒n eksikli─či ┼čeklinde bitkilerin b├╝y├╝mesini engellemektedir. Bu elementler: demir, manganez, bak─▒r, bor, ├žinko, molibden ve klordur.

Yorum Yapin