GenelG羹ncel BilgilerHaberMekanlar

Tarihi Sultan Ahmet Camii Bilinmeyen Y繹nleri Ve Tarihi

Tarihi Sultan Ahmet Cami Bilinmeyen Y繹nleri Ve Tarihi

 

7.Y羹zy覺l覺n m羹him yap覺t覺ndan biri olan Sultanahmet Camii, Mimar Sinan’覺n yap覺 zihniyeti i癟erisinde yap覺lm覺 bir aheserdir. Sinan’dan sonra T羹rk mimarl覺覺n覺n mealesini ele alan Mimar Sedefk璽r Mehmet Aa’n覺n ellerinde y羹kselmitir.

Bilindii benzeri caminin banisi Sultan I.Ahmet gen癟 yata, art覺k 14 ya覺nda iken Osmanl覺 taht覺na(bir603 tarihinde) 14.h羹k羹mdar olarak yerleik ve 14 y覺l saltanat s羹rd羹kten sonra 1617’de 28 ya覺nda 繹l羹m etmitir.

Sultan I.Ahmet’in inan癟l覺 bir sultan meydana geldii t羹m kaynaklarda ittifakla belirtilmitir. XVII. Asr覺n balar覺na gelindiinde 襤stanbul’un belli bal覺 tepeleri, her biri bir sultan ad覺 ta覺yan cami ve k羹lliye binalar覺yla tutulmutu. Bununla beraber Sultan Ahmet, kocaman istiml璽k paralar覺 繹demek ve pek癟ok 羹nl羹 vezir ve paa saray覺 y覺kmak pahas覺na rabbine bir teekk羹r vesikas覺 olmak 羹zere, taht ilinde o vakte civar覺 g繹r羹lmemi g羹zellikte bir mabed y羹kseltmeyi akl覺na koyar. Ba motifi ve tutkusu, kulluunu kan覺tlayabilmek 羹zere o vakte civar覺 yap覺lm覺 olan camilerin en b羹y羹羹n羹 ve g羹zelini yapt覺r覺r.

Mimar Mehmet Aa 1569 -1570 de saray覺n sedefk璽rl覺k ve mimarl覺k b繹l羹m羹ne d璽hil olduktan sonra ba mimarl覺a ge癟er.

At meydan覺n覺n (hipodrom) k覺ble istikametinde yer alan Aye Sultan saray覺 denize bak覺yordu, sahas覺 癟ok kapsaml覺 ve Topkap覺 saray覺na yak覺nd覺, 癟evresi de pek mesk羶n deildi. Sultan arac覺l覺覺yla bu yer uyumlu g繹r羹ld羹. Ad覺 ge癟tiimiz Aye Sultana otuz bin halis ayarl覺 alt覺n g繹nderdi, o da g繹n羹l holuu ile m羹lk羹n羹 tapuda an覺nda h羹nk璽ra devretti.

1018 seneyi recep ay覺n覺n 9.perembe g羹n羹. (Bu Sabahk羹 takvimle 1609 seneyi meydana geldii kesinde ay覺 hemen hemen eyl羹l sonu oldu) Temeline ilk kazmay覺 bizzat Sultan Ahmet Han vurdu. Bu kazma bu sabah Topkap覺 Saray覺 m羹zesindedir. Temel kazmaya balan覺nca 繹nce Sultan Ahmet Han eteiyle toprak ta覺yarak ”Ya Rab Ahmet kulunun hizmetidir…”diye dua etmiti. Caminin tamamlanmas覺 ise 1026 hicri seneyi Cuma Del-ahiresi ay覺n覺n 4.g羹n羹 bug羹nk羹 takvimle 9 Haziran 1617 etmektedir. B繹ylelikle inaat 7 y覺l 5 ay 6 g羹n s羹rm羹t羹r.

Cami, Medrese, Daru-l Kurra, Muvakkithane, S覺byan Mektebi, Arasta, Hamam, 襤maret, Dar羹’-ifa ve T羹rbe’den meydana gelen k羹lliyenin orta yap覺s覺 olup bir d覺 avluyla 癟evrelenmitir. Camii duvarlar覺yla s覺n覺rlanan ibadet etme sahas覺 ekil olarak kareye yak覺n bir dikd繹rtgendir. 53.50×49.47 (2.646 m2) metrekaredir. Sultanahmet caminin i癟i 4 yaprakl覺 yonca plan覺na sahiptir. 4 fil aya覺 癟ok etkilidir.

Ana kubbe 43 metre y羹ksekliinde ve 23,5 m 癟ap覺ndad覺r. Bu 繹l癟羹ler Mehmet aan覺n bir m羹hendis olarak kabiliyetini g繹sterir. Caminin i癟i 癟ok mahirane yerletirilen 260 pencere yard覺m覺yla ferah bir havaya b羹r羹nm羹t羹r. Pencerelerin yerletirili eklinden 繹t羹r羹 kocaman kubbe sanki havada as覺l覺 benzeri durmaktad覺r.

Bilindii benzeri, bat覺l覺lar bu camiye mavi cami manan覺nda “Blue Mosque” demektedirler. Bu cami, emsallerinin hi癟birinde meydana gelmedii civar覺 ayd覺nl覺k ve feraht覺r. 癟 s覺ra halinde duvarlarda, yar覺m, merkezi ve k繹e kubbelerin kasnaklar覺nda a癟覺lm覺 say覺s覺z pencereden 覺覺k alan caminin, duvarlar覺n覺 kaplayan 癟ini ve kalem ii s羹slemelerindeki hakim renk olan mavi, camiye bu ismin verilmesinde neden olmutur.

Sultanahmet Camiinde 襤znik ve K羹tahya at繹lyelerinin 16.yy sonu ve 17.yy ba覺 羹r羹nleri olarak her biri 16- 18 ak癟eye sat覺n al覺nmak 羹zere 21043 adet 癟ini kullan覺lm覺t覺r. Beyaz zemin 羹zerine 癟eitli renklerle meydana sunulan panolardaki selviler, laleler, s羹mb羹ller, nar癟i癟ekleri, Rumiler, 羹z羹m salk覺mlar覺, Sultanahmet Camii’ndeki g羹zellii salayan ve ancak T羹rk 癟iniciliine mazhar olan varl覺kt覺r. Sultanahmet Camiinde 50 den pek muhtelif desende 癟ini bulunmaktad覺r.

Sultanahmet Caminin mihrab覺, minberi, h羹nk璽r mahfeli de ayr覺 birer zanaat yap覺t覺d覺r. 襤癟i 癟i癟ek dolu motifli 癟inilerle kapl覺 olan mihrab覺 mermerden yap覺lm覺 羹zerinde servi motifleri yer alan s羹tuncuklarla bezenmitir. Geometrik ge癟meli ve kabartmal覺 olan minber alt覺n yald覺zl覺d覺r. Alt覺n yald覺zl覺 癟inilerin sedef kakmal覺 kap覺s覺 ve ince duvar ilemesiyle h羹nk璽r mahfeli bir bayap覺tt覺r.

襤lki bu camide yap覺lm覺 olan h羹nk璽r kasr覺daha 繹nce cami d璽hilinde, padiah覺n namaz k覺lmas覺 i癟in yap覺lm覺 olan h羹nk璽r mahfiline ilk defa bu camide, namaz 繹ncesi ve ard覺ndan padiah覺n istirahat etmesi kas覺t覺yla bir k繹k ilave edilmitir. Sonralar覺 benimsenerek pek癟ok sultan camisinde yap覺lan bu k繹k, cami i癟erisinde yer alan h羹nk璽r mahfiline kolayca ge癟ilebilecek k繹elerde veya caminin 繹n cephesinde ina edilmitir.

Caminin mermer d繹emeli i癟 avlusu 26 s羹tunun 羹zerine oturtulmu 30 kubbeyle 繹rt羹l羹 revakla 癟evrilidir. Avlunun ortas覺nda alt覺 s羹tunlu ad覺rvan vard覺r.

Alt覺 minaresi olan yeg璽ne camidir. Minarelerin d繹rd羹 羹癟er ikisi’ de ikier erefelidir. Bu caminin inas覺ndan 繹nce alt覺 minareli cami yaln覺z Mekke Camii meydana geldii i癟in erefini muhafaza etmek 羹zere Mekke camiine yedinci olarak bir minare ilave edilmitir.

Sultanahmet Camii, b羹y羹kl羹kte y羹celiin, zarafetle ihtiam覺n, imanla samimiyetin b羹t羹nleip kaynat覺覺 ulu bir mabeddir. Onun al癟ak g繹n羹ll羹 ve inan癟l覺 banisi caminin bitirmesinden k覺sa bir zaman sonra, k羹lliye binalar覺 tamamlanmadan 繹l羹m ederek caminin d覺 avlusunun kuzeydou k繹esinde yapt覺r覺lan t羹rbede yatmaktad覺r.

SULTANAHMET CAM襤襤

“GENEL”

Cami bitip de kap覺lar覺n覺 d羹nyaya a癟t覺覺 zaman mimar覺n bir yak覺n覺 olarak temel ta覺ndan beri imalat覺 hamle ad覺m izlemi olan, d繹nemin yazar覺 ve airi Cafer elebinin az覺ndan d繹k羹len ilk sorular ve s繹zler, bunlar olmu.

‘Nedir bu parlak 覺覺k? Ve bu g羹zel tarz nedir?

Kendisinden sonra, y羹zy覺llar boyu, Beyaz覺t’tan gelirken de, ehre denizden var覺larda da bu binan覺n 襤stanbul siluetine ektii, ince ve son derece rafine 癟izgiye hayran olan herkesin, baka bir deyile ibadet etme i癟in koan inanm覺larla ziyaret i癟in gelmi d羹nyan覺n 4 k繹esinden ve her dininden t羹m kiilerin kapsaml覺 avluyu ge癟ip kap覺lar覺n birinden ana mek璽na hamle atar atmaz i癟erisine d羹t羹kleri ve bizzat kendilerini kapt覺rd覺klar覺 duygular, bu defa hayranl覺覺 aarda hayretlere d繹n羹羹r. 襤nsanlar 癟evrelerine ilk bak覺lar覺n覺 gezdirirken g繹zleri dev s羹tunlardan her biri birer bahar bah癟esi benzeri s羹sl羹 o cesim duvarlara oradan birbiri 羹st羹ne istif edilmi kemerler ve yar覺m kubbelere ve hepsinin de 羹zerinde pek pek heybetli olmayan bir kubbeye doru derece derece y羹kselirken ak覺llar覺ndan ayn覺 d羹羹nceler ge癟er ve i癟leri de ayn覺 ayd覺nl覺k duygularla ve ferah m覺 ferah renkli mi renkli bambaka bir t羹m d羹nya ile dolar. Bu 繹nceki 襤stanbul’un ortas覺ndaki daha dorusu tarihi yar覺m adan覺n denize bakan bir kenar覺nda b羹y羹yen Sultanahmet’in bir camisidir. Yabanc覺lar覺n verdii yerinde bir isimle mavi cami.

襤nce zevki ve 襤stanbul sanat覺na elleriyle aktard覺覺 yepyeni bir cami zihniyeti. T羹rk-襤slam mimarisinde kanatlar覺n覺 ard覺na civar覺 a癟t覺覺 bir d繹nem ve bir 羹slup. kendisinden tam bir as覺r sonra esecek olan lale devrinin de eskiden habercisi, hem bir heybetli hem bir sevimli, tam bir mabet, bireyin i癟ini 羹rperten ama engin bir de bah癟e, g繹z okayan i癟 覺s覺tan, bir ark saray覺 civar覺 s羹sl羹, yerde hal覺 g繹kte 癟ini. hele zengin bir tarihinde alt覺n zincirleriyle som z羹mr羹t kandiller as覺l覺, iki d羹nya el ele vermi bu camide bulumular birlikte, karar veremeyeceimiz bir rafine boyan覺n t羹m tonlar覺n覺n serpildii bir desenler d羹nyas覺yla bezelidir. D羹z duvarlar fayans ile 繹rt羹lm羹 onlar覺nda 羹st羹 d繹nen ve k覺vr覺lan sat覺hlar ise kalem ile nak覺lanm覺t覺r. Sonunda 覺覺l 覺覺l bir mek璽n 癟覺km覺t覺r ortaya. S覺rad覺覺 bir duygu sarar ziyaret癟iyi, bir yandan enbata tepedeki kubbe olmak 羹zere heybetli s羹tunlar, her birey bir mabedin t羹m soyluluunu sonsuz bir tanr覺 fikri ve ger癟eini acunu yaratan g羹癟 ile yapa yaln覺z ba baa kal覺覺n olanca 繹l羹ms羹zl羹羹n羹 anlat覺r adama. G羹ndelik yaam d覺ar覺da kal覺r, hele modern hayatta ve g羹n羹m羹z ilinde insanolunun yarad覺l覺覺na ters d羹en t羹m kemirici olaylar, trafii g羹r羹lt羹leri ile avlunun 繹tesinde kendileriyle yorulurken burada s羹k羶netin 癟覺nlad覺覺 bambaka bir ortam. Kiiyi hemen hemen anadan 羹ryan soyulmuta bir ahretin kap覺s覺na varm覺 benzeri 羹rpertici bir yaln覺zl覺kla kar覺 kar覺ya b覺rak覺r. Nedeni Ise her birey 繹ylesine heybetlidir, 繹ylesine insandan b羹y羹kt羹r, 繹ylesine hem bir sessizdir, ama hem bir de d羹羹nd羹r羹c羹d羹r ve 繹ylesine akl覺 ve idraki fiziin 繹tesine davet edicidir. Aileniz iiniz eviniz sorunlar覺n覺z hevesleriniz sevdikleriniz sevmedikleriniz paran覺z ve mal覺n覺z bundan sonra sizden 繹yle uzak 繹yle uzakt覺r ki camiyi gezen kalabal覺klar bile silinir birer birer kaybolur bu mek璽nda, ama belli bir zaman vakit ge癟inde 羹rpertiler i癟erisinde dolan ilk dakikalar iledik癟e, i癟inizde bu masmavi boluklara, uzakl覺klara yava yava ve ucun ucun 覺s覺nmaya balar. Hele namaz k覺lmak i癟in yere oturup ta biti duas覺yla beraber 癟evreyi daha da bir dolgun ve dolmu duygularla seyre balarsan覺z bu mabede bilerek verilmi olan o t羹m tatl覺l覺覺n keyfine de kemaline erersini, i癟iniz bu defa bir insan yaam覺n覺n t羹m neesi ile bir daha fani hayat覺n g羹zellik 繹l癟羹leri ve deer yarg覺lar覺yla dolup tamaya balar. Sahi i癟 ufku 癟evreleyen bu pencerelerin vitraylar覺 ne kadarda yak覺c覺 renklerle birer birer 繹r羹lm羹, duvarlar覺 繹rten 癟iniler nas覺lda bu d羹nyan覺n bir ilkbahar bah癟esi benzeri bezenmi, bu kubbelere civar覺 t覺rmanan nak覺lar u癟an ipek hal覺lar yada atlas kumalar misali sanki semalar覺 繹rtme yar覺覺 i癟erisinde nedenli bir coku ile b繹ylesine boyanm覺 ve serpilmilerdir. Bunun civar覺 duvarlar覺na bulut bulut rozet rozet Osmanl覺n覺n pek sevdii laleler s羹mb羹ller nar癟i癟ekleri ve k羹peler resmedilmi bir tap覺nak bulunamaz. Hem Bir yaam dolu bu mek璽nda, hem bir ahret,hem bir y羹celik hem bir yak覺nl覺k, yan yana i癟 i癟e buda ite mavi caminin usta mimar覺n覺n derin akl覺.

HNKR belediye SULTAN I. AHMET HAN

Bu mabede 繹nce karar veren sonra yerini bulan paras覺n覺 veren ve en ba覺nda durup yapt覺ran birey kimdi. Gencecik bir delikanl覺 temelleri att覺rd覺覺nda bile art覺k on dokuz ya覺nda, Cami fikri akl覺na d羹t羹羹nde bundan da gen癟, 14-15 inde.

14 ya覺nda tahta 癟覺km覺 eskilere (ve nedense, m羹him kiilere) kaderin 癟izmeyi adet edindii bir grafie uyumlu olarak yaam覺nda bir rakkam覺n da s覺rad覺覺 bir rol羹 ve tekrar覺 olmu. 14 ya覺nda tahta 癟覺k覺yor padiahlar覺n 14 羹nc羹s羹 oldu. 14 y覺l saltanat s羹r羹yor topu topu 28 y覺l yaam覺 ama oda iki kere 14 eder ya. Gen癟 ama epeyce de baar覺l覺. Babas覺 III. Mehmet birden 繹l羹nce, Sarayda hemen d羹zeni koruyup tahta o gece bizzat oturuyor ve Sadaret Kaymakam覺 ( Baka Bir Deyile Babakan Vekili) Kas覺m Paaya bir Hatt-覺 H羹mayun g繹nderiyor;

“Sen ki Kas覺m Paas覺n, Babam Allah emriyle 繹l羹m eyledi ve ben taht-覺 saltanata c羹lus eyledim. ehri muhkem zapteyleyes羹n. Bir fesad olursa senin baunu keserim!”

Ama bununla beraber, iyice de Osmanl覺: Baka Bir Deyile air. iirlerinde kulland覺覺 mahlas覺 (baka bir deyile takma ad覺), Bahti. Bu da ebced hesab覺yla tahta 癟覺kt覺覺 y覺l olan 1012 yi g繹steriyor. Bir k覺s覺m iirleri, hamasi, d繹nemine ve de mevkiine uyumlu olarak duygular覺n覺 o kal覺plara d繹k羹yor. Douya ve Bat覺ya g繹nderdii ordular覺n覺n peinden 繹yle dualar ediyor:

襤lahi! canibeyne salmuum ben iki serdar覺

Kerem k覺l, d羹man覺 kahreyle, mansur eyle anlar覺

Biri, ol ar-yar覺 sevmeyen zalimleri k覺rs覺n,

Biri var覺p helak itsen, senin emrinle, k羹ffara!

Bir k覺s覺m iirleri lirik:

“Neruz erise yad ed羹p ol 繹nceki demleri,

Her kimse hi癟bir zaman,dismini,bu r羹zgardan”

Lirizminin yan覺nda da koyu bir inan癟l覺. Peygamberin aya覺n覺 temsil eden bir fig羹r羹 m羹cevher olarak yapt覺r覺p,sar覺覺n覺n sorgucu olarak ta覺yor.

Mutlu bir askeri olay Zitvatorok bar覺 anlamas覺 b繹lgeye ve Osmanl覺ya bir rahatlama d繹nemi a癟覺p devletinin prestijini bir daha per癟inleyince Allah’a bir teekk羹r vesikas覺 olmak 羹zere taht ilinde o vakte civar覺 g繹r羹lmemi g羹zellikte bir mabet y羹kseltmeyi akl覺na koyuyor.

Ba motifi ve tutkusu,kulluunu kan覺tlayabilmek 羹zere o vakte civar覺 yap覺lm覺 olan camilerin en b羹y羹羹n羹 ve en g羹zelini ina etmek ve 繹ncelikle de Ayasofya’y覺 ge癟mek Bunun I癟in bir de nam-羹 an覺n覺 k覺yamete civar覺 yaatacak bir eser b覺rakma ihtiras覺 hi癟 癟ekinmeden eklenebilir. Nedeni Ise an覺nda t羹m ta癟 sahiplerinde hatta elinde olanak ve kudret olan bir癟ok insan olunun i癟erisinde bu gibi bir tutku vard覺r ve yaam覺t覺r. 襤yi ki de vard覺r. Nedeni Ise s覺radan d覺覺 bir癟ok eserde ancak o sayede meydana 癟覺kabilmitir.

17.yy 襤ngiliz’in g繹z羹 ile Caminin”banisi” gen癟 H羹nk璽r覺 seyredelim: Sultan i癟erisinde bulunduumuz u 1610 senesinde 23 yalar覺ndad覺r. G羹癟l羹 kuvvetli, boyu posu yerinde, fakat imanl覺a kocaman eilimi olan bir birey… Sultan覺n y羹z羹 ve hatlar覺 da ona g繹re dolgundur. Sadece g繹zleri s覺radan 羹st羹 b羹y羹kl羹kte olup bu T羹rklerde en makbul, en g羹zel g繹z olarak nitelendirilir. Solgun, durgun ifadesi y羹z羹n羹n en belirgin 繹zellii olarak g繹ze 癟arpar. st duda覺nda b覺y覺k nam覺na bir tutam seyrek k覺l, 癟enesinde de daha seyrek koyu renkte k覺llar vard覺r. Sultan覺n g繹r羹n羹羹 de, imparatorluun genilii oran覺nda heybetli ve azametli… Bununla beraber, saray覺nda 羹st羹nde kitabeler yaz覺l覺 direklerin aras覺ndan kocaman bir demir k羹reyi atmas覺, onun g羹c羹n羹 ve antrenmana yatk覺nl覺覺n覺 g繹sterir.

I. AHMET DNEM襤N襤N NEML襤 OLAYLARI

1590- ehzade Ahmet’in doumu (bir8 Nisan)

1603- I. Ahmedin tahta ge癟mesi (21 Aral覺k)

1604- Peenin al覺nmas覺, Estergonun kuat覺lmas覺

1605- Cierdelen, Viegrat, Tepedelen ve Estergon kalelerinin fethi,

Caalolu Sinan paalar覺n safevilere yenilmesi

1606- Canbulatolu bakald覺r覺s覺, Avusturya ile Zitvatorok bar覺 anlamas覺.

Kuyucu Murat Paan覺n veziri azam olmas覺.

1607- Kuyucu Murat paan覺n Celali isyanlar覺na kar覺 癟ok baar覺l覺 harek璽t覺.

1608- Asi Kalenderolunun Alaca 癟ay覺rda bozguna uramas覺

1609- Sultanahmet Camiinin temel atma merasimi

1610- Osmanl覺 ve sefevi ordular覺n覺n Ac覺 癟ay k覺y覺lar覺nda be g羹n kar覺l覺kl覺

Beklemeleri ve bar覺 i癟in gizli m羹zakereler.

1612- Osmanl覺 safevi bar覺 anlamas覺 (20 kas覺m)

1613- T羹m Osmanl覺 羹lkesinde i癟ki yasa覺 ilan edilmesi

1614- Donanman覺n Trablusgarbe gitmesi ve Asi Sefer day覺n覺n ortadan

kald覺r覺lmas覺, Don kazaklar覺n覺n Sinop’a bask覺n yapmalar覺

1616- Erivan覺n kuat覺lmas覺.

1617- Sultanahmet Caminin a癟覺l覺 merasimi, Osmanl覺 Lehistan bar覺覺,

Sultan I. Ahmet’in 繹l羹m羹 (22 Kas覺m)

M襤MAR SEDEFKR MEHMET AA

Devirme acemi olan覺 Kanuninin son zamanlar覺nda 1562-1563’te 襤stanbul’a getirilmi 5 y覺l ulufesiz(羹cret)癟al覺m覺 alt覺nc覺 y覺lda ulufeye yaz覺l覺p kocaman h羹nk璽r覺n vefat覺ndan sonra onun t羹rbesine bir y覺l s羹re ile “bah癟e bek癟isi” olmu. Bir sonra da Topkap覺 Saray覺na dahil olmak 羹zere edilip Hasbah癟eye bah癟覺van tayin edilmi.

Camii ve mimarisi 羹zerine doktora yapm覺 olan Mimar Zeynep Nay覺r, Evliya elebinin Arnavutluk b繹l羹m羹nde kay覺tl覺 bir bilgiye dayanarak Mimar覺m覺z覺n Orta Arnavutlukta Elbasan (襤lbasan) ehrinde 癟emeler yapm覺 meydana geldii nakletmekte ve bu 繹zel ilginin, onun doum yeri ile ilgili bir iaret olabileceini kaydetmektedir.

Devirme Mehmet, bah癟覺vanl覺k d繹neminde 繹nce saray覺n saz tak覺m覺na a覺k olur. H羹ner sahibi bir sazende-den, herkesin hayranl覺覺n覺 ve sevgisini 癟eken bu musiki sanat覺n覺 繹renmeyi akl覺na takar. Bir g羹n biriktirdii t羹m paras覺 olan seksen doksan flori’yi verip kendisine 癟eitli sazlar sat覺n al覺r. Gece g羹nd羹z o civar覺 癟al覺覺r ve musikide 繹yle ilerler ki saz 癟alarken s羹ratinden “elinin hayali g繹r羹lmez olur.” Cafer elebi onun daha sonraki meslekleri olan 繹nce sedefk璽rl覺k, sonra mimarl覺k sanatlar覺 i癟in bu saz ustal覺覺n覺n yarar覺n覺 “keser sallamak i癟in elinin idman覺 laz覺m olsa gerekti”diye a癟覺kl覺yor.

Mimar覺m覺z g繹rd羹羹 bir r羹ya 羹zerine devrin ermilerinden Halveti eyhi “Vine Mehmet Efendi”ye gider R羹yas覺nda 癟ingene tayfas覺 suretinde bir alay sazende g繹rm羹t羹r ki “ellerinde olan sazlara bir uurdan balay覺nca saz ve s繹z sesinden alem velveleye ve yer g繹k zelzeleye”‘varmaktad覺r. Vine Mehmet Efendi Sedefk璽r Mehmet Aan覺n bu r羹yas覺n覺 繹yle tabir eder. ”Oul o sanattan vazge癟mek gereksin. Eer o zanaat iyi zanaat olsa doru ve hay覺rl覺 kimselerin i癟inde kullan覺l覺r. Onun benzeri kiilerin en al癟a覺 olan eytan olan kavmin ellerine d羹mezdi. Mademki murad覺n sanatt覺r, lay覺k olan budur ki birden 癟ok g羹n durup tabiat覺n da bir sanata meylederse yine bizimle dan覺覺k ele. Eer d羹nya ve ahirette bir fayday覺 meydana geldii g繹r羹l羹rse bizde sana izin verip dua edelim ondan sonra izninizle ve hay覺r duam覺zla o sanata varas覺n. Adam d羹羹nce 癟ingene g繹rmek t覺pk覺 cinn ve cann kavmi g繹rmektir ve 癟ingane demek (cinler) demektir… K覺sa Isimiyle bu sanattan d繹n羹p istifar ve son derece t繹vbe edip g羹nahlar覺n覺n ba覺lanmas覺n覺 istemen gerek.” az sonra sazdan soumu gen癟 bah癟覺van s覺rad覺覺 bir ruh haleti ile tutar t羹m sazlar覺n覺 k覺rar Cafer elebinin deyimi ile hepsini balta ile haha hurdas覺na d繹nd羹r羹r. Mimar Mehmet aa b繹ylelikle musikiinas olmaktan vazge癟erek hay覺rl覺 bir zanaat olan mimarl覺kta karar k覺lar. Bir sanat癟覺n覺n enstr羹manlar覺n覺 par癟alamas覺 bu g羹n羹n akl覺yla belli bir zaman zor izah edilir. Ama dehalar覺n kab覺na s覺mayan yetenek ve ihtiraslar覺 da zaten normal kap kacaa pek girmez. Sanat覺n覺n zirvesi olan Caminin kubbesini 癟at覺ncaya civar覺 o fazladan sazlar ve canlar k覺racakt覺r.

Saraya d繹nen bah癟覺van az sonra Sedefkariler Karhanesinde bir gencin okuduu bir kitaba dalm覺 g繹r羹r. Bu defa onun eline aya覺na d羹er. O da kendisini bir imtihana tabi tutar. Keserle bir kirie nian vurulacak. Bah癟覺van覺m覺z覺n keseri o niana rast gelirse onda yetenek vard覺r. Gen癟 Mehmet keseri bir kere vuramaz bin kere vurur. her seferinde da nisan覺n 羹st羹ne gelecek. Hepsi onun yeteneine teslim olurlar. Kitap okuyan sedefk璽r. Elindeki hendese kitab覺n覺n bir kopyas覺n覺 癟eker onu armaan eder ve ocaklar覺na girilerini olana覺 salar. Ser mimaran-覺 hassa’覺n y繹netiminde bu ocakta yeni girenlere enbata geometri olmak 羹zere ilk ve gerek olan bilimlerin 繹retildiini ve burada 繹nemli bi癟imde adam yetitirildiini kabul etmektedir. Baka Bir Deyile saraydaki bu ocak hem bir fak羹lte hem bir de bir resmi daire niteliindedir.

1569-1570- de b繹ylelikle saray覺n sedefkarl覺k ve mimarl覺k karhanesine dahil olmak 羹zere olduktan sonra 繹n羹nde yepyeni bir yol a癟覺l覺r ve tam 21 y覺l bile Koca Mimar Sinan aaya 癟覺rakl覺k ve kalfal覺k eder.

Ondan sonra “Kapu Aas覺” 4 kad覺ya “Muhz覺rba覺”olur. Sonra Su Naz覺r覺 tayin edilir. O s羹re i癟erisinde Koca S覺nan覺n vefat覺ndan sonra mahaline ge癟tiimiz ba mimarlar Davut aa, Dalg覺癟 Ahmet aa ile beraber 癟al覺m覺t覺r. Sonra ona imparatorluk yollar覺 a癟覺l覺yor. Koca devletin hangi k繹esinden gelirse gelsin t羹m milletler ve cemaatlerinin t羹m yetenekli 癟ocuklar覺n覺 b羹nyesinde eriten imparatorluun kapsaml覺 topraklar覺na olanca hazinelerini ve nimetlerini sergileyen d羹zeni i癟erisinde Sedefk璽rl覺覺 ve mimarl覺覺 yan覺nda o da Sarayda soras覺yla Kapu Aas覺 Derg璽h-覺 Ali Bevvapl覺覺,iki y覺l Kulle Sofilii g繹revlerine getiriliyor.

nce m覺s覺r覺n yolu g繹z羹k羹yor kendisine. Bu g繹revde iken t羹m Arabistan覺 dola覺yor. 襤stanbul’a d繹ner d繹nmez “Rumeli teftiine”memur ediliyor.

Bu seyahati ise bir cihan devletinin yetenek g繹rd羹羹 bir adam覺n覺n yetimesi i癟in kurduu t羹m bir mekanizman覺n azametini sergilemesi bak覺m覺ndan insan覺n t羹ylerini 羹rperten ve g繹zlerini yaartan bir sistemi zihniyeti ve ciddiyeti sergiler.

Bu cevelan bu birikim bu g繹rg羹 bu deneyim y覺llar sonra y羹kselecek olan aheseri Mavi Caminin k繹kenlerini a癟覺klayabilecek olan bal覺ca iki olgudan biridir. Birisi Mehmet aan覺n bizzat dehas覺, 繹b羹r羹 imparatorluun onu i癟erisine al覺p yourduu bu corafya, bu hamur.

Rumeli d繹n羹羹 aa 4 kad覺ya muhz覺rba覺 olur. Sonra Diyarbekir’e m羹sellim gider,6 ay o havaliyi y繹netir. Oradan d繹ner am-覺 erife m羹sellim tayin edilir. O tarihlerde asi bir birlik kabileler hacca gelen kervanlar覺 soymakta yok etmektedir. Aan覺n kocaman baar覺s覺 bunlar覺n 羹zerine var覺p haydutlar覺 ve yolu temizlemesinde g繹r羹l羹r. Bu askerlik operasyonu bile aan覺n hayat覺nda mistik bir macerad覺r. Elinde az bir kuvvetle ne yapaca覺n覺 癟aresizlikle d羹羹nmekte iken g繹rd羹羹 bir r羹yada”gayb ricali” onun imdad覺na yetiir ve ek覺ya’n覺n gafil uyuduu yeri haber verirler. Ani bir bask覺nla yetitiinde maiyetinin itiraz ve korkular覺n覺 bast覺r覺r ve kendilerinden kat kat 羹st羹n 癟eteyi yok eder.

1587-1598 de su naz覺r覺 tayin edilir. Sekiz seneyi 繹yle ge癟er. 1606 da Mimarba覺 olur. Son Olarak yerini bulmutur tarih ve kader ona bir imparatorluun t羹m maceralar覺n覺 yaatt覺ktan sonra as覺l makam覺na getirip oturtmutur. 襤lk ii K璽be’nin onar覺lmas覺 ve 羹nl羹 alt覺n oluklar覺n覺n konulmas覺d覺r. ama az sonra kader onu elinden tutarak aheserinin eiine getirecektir.

Camiyi sultan istemiti ve arzulam覺t覺 ama o binay覺 ilk d羹羹nen baka bir deyile g繹z羹nde canland覺ran sonra bu sabah bilemediimiz teknikle 癟izen sonra onu ta ta 羹st羹ne koyup y羹kselten yanl覺l覺klar覺 ve gecikmeleriyle kahrolan binas覺 bi癟imlendik癟e onurlanan kubbeyi 癟at覺p i癟i de cennet misali donanca nurlanan as覺l sanat癟覺ya baka bir deyile mimara gelince o kocaman yap覺t覺 uzunca yaad覺.Fakat onun nam-羹 an覺n覺 ismini pek az yerde bulursunuz Koca Camii sadece padiah覺n ismini ta覺r. Sanat癟覺n覺n imzas覺 y羹ce eserinin 癟ok d覺ar覺s覺nda bir yerdedir ve o bile bizzat benzeri 癟ok al癟ak g繹n羹ll羹 bir 繹l癟羹dedir. D覺 avlunun birinci kap覺s覺 alt覺ndaki sebilin kitabesinde kitabeninde bir m覺sras覺nda

Cami-i Han Ahmet’in bani-i ala -merebi.

Hazreti Mimarba覺, ahreti mamur ola

Kim Muhammeddir an覺n nam覺 v羹 ali himmeti

Etti bu rana binay覺 hare dek 羹nl羹 ola.

Ahretin bari mamur olmas覺. onun i癟in bir bile Mimara bile ne bir tasvir ne bir an覺t yer almazd覺 gerekmezdi. yaam覺n 繹b羹r yan覺na bembeyaz bir g羹vercin benzeri u癟urur benzeri bir tek ileti yeterliydi ya bir hizmet ve bir eser.

CAM襤N襤N YER襤 VE YAPILII

Gen癟 Ahmet’in camine tabi olarak 繹nce en uyumlu bir yer arand覺. Devlet 癟ok zengindi. Ve 17. as覺r en ba覺nda h羹k羹mdarlar覺n t羹m istedikleri finanse edilebiliyordu. Baka Bir Deyile para ve alt覺n derdi yoktu.

Padiah 癟evresindekilerin kimilerinin akl覺na, tasarlanan cami i癟in R羹stem Paa Saray覺n覺n yeri geldi. Buras覺 ger癟ekten, 繹teki ulu camilerin yerlerinde aranan bir art olan fazla y羹ksek ve havadard覺. Ayn覺 y羹kseklikte olan 繹b羹r sel璽tin camilerine e deerdeydi. Padiah覺n, saray覺 i癟inde, yaslanarak oturur pozisyondayken bile g繹rebilecei bir yerdeydi. R羹stem Paa saray覺 kalabal覺k bir yerleimin i癟indedir. Saray y覺k覺lsa bile yer yetmeyecek ve ilave istiml璽kler gerekecektir. Hatta y覺k覺m d覺覺 olan sokaklar bile youn inaat 癟al覺malar覺 sebebinden ge癟ilmez hale d繹necektir. Padiah覺n deyimi ile “bir mescit ifade edilecek ama bir nice g繹n羹lde y覺k覺lm覺 olacakt覺r. Nice hat覺r incinecektir.”bu d羹羹ncelerle oradan vazge癟ilir.

Ama ite bu benzeri d羹羹ncelerdir ki, Osmanl覺 devlet d羹zeni kurulup tarihte o civar覺 uzun s羹re yaayabilmi ve 6 as覺rl覺k devletin hi癟 deilse yar覺dan fazlas覺 devirlerine g繹re hatta bug羹ne g繹re 癟ok 羹st羹n bir adaletle sosyal dengelerle insanl覺k ve doygunlukla ge癟ebilmi ve halklara o civar覺 mutlu olmak verebilmitir.

Cami inaat覺 sebebinden 癟evre sokaklar覺n覺n rahats覺z olmamas覺na dikkat eden Sultan inceliini, g羹n羹m羹z 襤stanbul’unda,20.yy sona ererken gerek olan gereksiz her yeri kaz覺p aylarca hatta y覺llarca o halde b覺rakarak halk覺 toz ve 癟amura bat覺ran ve aralar覺nda en temel bir koordinasyonu ve ortak bir kaz覺 program覺n覺 bile ger癟ekletiremeyen 癟eitli t羹rden ilgili teknik kurulular yetkililerinin dikkatine sunman覺n burada kocaman ihtimalle s覺ras覺 gelmitir.

R羹stem Paa Saray覺n覺n yeri sak覺ncal覺 bulununca at meydan覺n k覺ble istikametinde yer alan Aye sultan saray覺 akla gelecek. Buras覺 denize bak覺yordu. Sahas覺 癟ok geniti. Topkap覺 saray覺na yak覺nd覺. evresi de pek mesk羶n deildi. Padiah覺n akl覺 yatt覺. Ad覺 ge癟tiimiz han覺m sultana otuz bin halis ayarl覺 alt覺n g繹nderdi. O da g繹n羹l holuu ile m羹lk羹n羹 tapuda an覺nda H羹nk璽ra devretti. Saray y覺kt覺r覺ld覺, Camii i癟in alan a癟覺ld覺.

HAZIRLIK DNEM襤

Y覺k覺m ve kaz覺; k羹lliye yap覺m覺na istiml璽k olunan arazide yer alan yap覺lar覺n y覺k覺lmas覺yla balanm覺t覺r. y覺k覺m覺 temel ve la覺m覺n kaz覺lmas覺 toprak doldurulmas覺 ve temizlenmesi seyretmitir. Moloz ta 癟覺kar覺lmas覺 kariz boalt覺lmas覺 ilerinde La覺mc覺lar 癟al覺m覺t覺r.

Malzeme ve temini; Yap覺m i癟in gerek olan malzemenin i mahaline getirilmesi karma覺k bir ilem olarak belirmektedir. nce ta aa癟 kurun benzeri 襤stanbul d覺ar覺s覺nda ve 癟eitli yerlerden getirilecek malzemeyi bulmak ve sat覺n almak i癟in bir birlik bireyler g繹revlendirilmekteydi. bunun i癟in g繹re aa癟l覺k b繹lgelerden malzeme salanmas覺 i癟in bina emini arac覺l覺覺yla mutemet yada m羹bairler g繹revlendirilmekteydi. gerek olan kereste t羹r bolut ve say覺s覺n覺 dile getiren defterlerle orman b繹lgelerine hareket eden g繹revliler ta覺d覺klar覺 sultan ferman覺n覺 y繹renin kad覺s覺na g繹stererek yard覺m almaktayd覺lar. malzemenin haz覺r olarak bulunamad覺覺 durumlarda gerek olan olan nicelikte aa癟 kesilerek kereste haz覺rland覺ktan sonra k覺y覺ya indirilerek deniz yoluyla 襤stanbul’a getiriliyordu.

Ta覺ma; t羹rl羹 kaynaklardan 襤stanbul’a doru hareket eden aa癟 ta kurun benzeri malzeme kara yoluyla 繹k羹z arabalar覺yla yak覺n iskelelere indirildikten sonra gemilerle ta覺nm覺t覺r. rnek Olarak Kurun sk羹p’ ten Selanie getirildikten sonra gemilere y羹klenmitir. Marmara adas覺nda kesilen talar 癟eitli y繹relerden edinilen aa癟larda gemilerle 襤stanbul’a getirilmitir. Masraflar i癟inde ta kesen esirlerle onlar覺 癟al覺t覺ran gardiyanlar覺n ta, kereste ve kurun getiren gemilerin ve gemi reislerinin 羹cretleri antiyeye malzeme ta覺yan eek, at, at s羹r羹c羹leri ile s覺rt ve s覺r覺k hamallar覺na 繹denen tutarlarda yaz覺l覺d覺r. Kaba yap覺m i癟in gerek olan tula, kire癟, Horasan benzeri baka malzeme haz覺r olarak sat覺n al覺nm覺t覺r.

Camiinin Yap覺l覺覺;

Camiinin temelinin kaz覺lmas覺na geldiinde, bunun i癟in Osmanl覺 usul羹 kocaman bir t繹ren d羹zenlendi.

S覺ra caminin temelinin kaz覺lmas覺na geldiinde bunun i癟in Osmanl覺 usul羹 kocaman bir t繹ren d羹zenlendi. 1018 seneyi recep ay覺n覺n 9. perembe g羹n羹 (Bu g羹nk羹 takvimle 1609 seneyi meydana geldii kesinde, ay覺 yakla覺k Ekim ba覺 oldu). Y覺ld覺za bakanlar覺n se癟tii uurlu bir tarih. T羹m devlet erk璽n覺 y覺k覺mlarla a癟覺lan boluk arazide topland覺lar. Sultan i癟in de, 癟al覺malar覺 gelip her an seyretmesi i癟in bir k繹k kurulmutu. evre kalabal覺kla doluydu. D繹nemin t羹m 羹nl羹 mimarlar覺, “bel k羹l羹nk, zembil ve 繹l癟ekleri ile”haz覺rd覺lar.

nce mimarba覺 Mehmet Aan覺n plan覺na g繹re,4 duvar覺n, mihrab’覺n, s羹tunlar覺n,mahfel ve minarelerin yerleri saptad覺. Sonra temel kaz覺m覺na ge癟ildiinde, 繹nce eyh羹lislam Mevlana Mehmet Efendi, sonra halk覺n g羹venine sahip eyh Mahmut Efendi (Aziz Mahmut H羹dayi) sonra Vezir-i Azam Davut Paa, sonra 繹teki vezirler kad覺 askerler ve s覺ra ile Osmanl覺 protokol羹ne g繹re 繹teki r羹tbeliler ve ulema, ellerine kazma al覺p pek癟ok dualarla, 繹nce, yol olacak yerleri kazd覺lar. En sonra Sultan, seyir k繹k羹nden indi, yoruluncaya civar覺 kaz覺 ina etti. Evliya elebi her an meydana geldii benzeri romantik ve dramatik bir ek ina ederek, gen癟 Sultan’覺n eteine doldurduu talar覺 d繹kerken, el a癟覺p Allah’a yakararak, “Ahmet kulunun hizmetidir, kabul eyle!” diye dua ettiini yaz覺yor.

T繹ren yerinde, o perembe g羹n羹 say覺s覺z kurbanlar kesildi. Yoksullara ziyafet 癟ekildi. 襤hsanlar ve 繹d羹ller verildi. Onu takip ederek de, bir g羹n yeni癟eriler bir g羹n sipahiler baka bir deyile atl覺lar olmak 羹zere, askerler, gelip 羹cretsiz 癟al覺t覺. Sultan onlara alt覺n覺 癟izen ziyafetler 癟ekti. Temel kazma ii bir aydan pek s羹rd羹.

A癟覺lan temeller i癟in 癟evre duvar覺 alt覺na, rutubetten etkilenmeyen ve toprakta 癟羹r羹meyen aa癟 kaz覺klar yapt覺r覺ld覺 ve bunlar a覺r ara癟larla 癟ekilip birbirine balanarak, 癟ukurlar i癟erisine 癟ak覺ld覺. 1609 seneyi Aral覺k ay覺 sonlar覺na gelinmiti. Sonra yine uurlu bir tarih arat覺r覺ld覺.1610 seneyi girmiti. Yine y覺ld覺z fal覺na bakanlar evval ay覺n覺n sekiz, Pazartesi g羹n羹n羹n (4 Ocak 1610) sabah覺n覺 tespit ettiler. Yine t羹m protokol o meydanda topland覺. Ta yontucular, her bir ulu birey i癟in bir temel ta覺 haz覺rlam覺lard覺. Temel 癟ukurlar覺na inerek, s覺ra ile 繹nce eyh羹lislam, sonra vezirler, t羹m ileri gelenler dualarla o talar覺 mihrab覺n temellerine yerletirdiler. B繹ylelikle, “dalar benzeri sars覺lmaz duvarlar”覺n temelleri at覺lm覺 ve inaat balam覺 oluyordu.

Halk yay覺l覺p ortal覺k boal覺nca, Sultan geldi. G羹m羹 halkalardan ve ibriim, baka bir deyile ipek ipliklerden yap覺lma bir kemerin i癟inden birden 癟ok m羹cevheri alarak mihrab覺n temeline yerletirdi. Bina emiri olan Kalender Efendi’ye k覺z覺l altunlar verdi. “Padiah覺n ihsan denizi dalgalanm覺t覺”eyh羹lislama halk覺n sevdii eyh Mahmut Efendiye, vezirlere, kad覺 askerlere, beylerbeyine, ulemaya, aalara, beylere ve inaat mutemedlerine, y羹zlerce hil’atler giydirdi. Say覺lamayacak civar覺 kurban kesildi. Ustalar ve i癟ilerden baka gelen ge癟tiimiz t羹m yoksullara hem bir ziyafetler 癟ekildi, hem bir sadakalar verildi. Herkesin g繹nl羹 al覺nd覺. Ortal覺k bayram yeri halindeydi. Padiaha dualar ediliyor ve airler yap覺ma ebcet hesab覺yla tarihler d羹羹r羹yorlard覺.

Yap覺m覺;

7,5 y覺l s羹rd羹. Camii ve mimar覺n覺 yazm覺 olan Cafer elebi, yap覺t覺n覺 1614 seneyi ile kapatm覺 meydana geldii i癟in binan覺n tamamlanmas覺yla ilgili bilgi vermiyor. Sadece duvarlar覺n bitip 羹st羹ne kubbenin yerletirilecek duruma geldiini kaydediyor. Bununla Beraber onun verdii bilgilerden mimar覺n inaat覺n her aamas覺nda iinin en ba覺nda meydana geldiini avluya serdii bir seccadeye bile deil, onun d覺覺na kuru taa oturup sa elinde tespihi, sol elinde mimar ar覺n覺, durmadan tespihini 癟evirip her tanesinde duas覺n覺 okuyarak, etraf覺n覺 de g繹zetleyip kollad覺覺n覺 ve a覺r 癟al覺an ustalara, elindeki ar覺n覺yla iaretten geri kalmad覺覺n覺 okuyoruz. Kubbenin bitip binan覺n kilitlenecek zaman覺n覺n gelii,bir026 hicri seneyi Cuma del-ahiresi ay覺n覺n 4.c羹 g羹n羹 n羹 bulmutu. B繹ylelikle inaat 7 y覺l 5 ay 6 g羹n s羹rm羹 oluyordu. Biti g羹n羹 bug羹nk羹 takvimle 9 Haziran 1617 etmektedir.

Osmanl覺ya g繹re de bu olay g繹rkemli bir ziyafet demekti. Camii avlusuna otalar kurulmu, Sultan 癟ad覺r覺na saraydan taht覺 da getirilmiti. Avludaki yemekten sonra ileri gelenler saraya 癟ar覺lm覺, hil-atlerini giymiler, sonra Padiah覺n 繹n羹ne d羹erek onu ota-覺 h羹mayunun 繹n羹ne getirmilerdi. Orada 繹nce Veziriazam Halil Paa sonra vezirler, sonra s覺radaki 繹b羹rleri, Padiah覺n eteini 繹perek, tebriklerini sundular. O t繹rende 1000 civar覺 hilat ve soft giydirildi. Camide k覺l覺nan ilk namaz da ise t羹m cemaate mercan tesbihler armaan edildi. G繹revliler bu deerli tespihleri namaza yerleik olan herkesin dizi 羹zerine b覺rakmak suretiyle da覺t覺yordu. Mercanlar bitince ‘kelembek tespihlere’ge癟ildi. Orhan aik G繹kyay Kalembek’in Hint Okyanusundan 癟覺kan keskin ve g羹zel kokulu sandal aac覺ndan yap覺ld覺覺 bilgisi veriyor. Cemaate bu armaanlardan sonra, mabedin kendisine gelen 繹d羹ller, 癟evreyi donatmaya balad覺. Sedefli rahlelere y羹zlerce Kur’an yerletirildi. O vakte civar覺 yap覺lm覺 olan camilerin hi癟 birine, bu civar覺 birden pek bu civar覺 g羹zel, baka bir deyile iyi hattan 癟覺km覺, alt覺nl覺, 癟i癟ekli, boyal覺 desenli kitap konulmam覺t覺. Evliya 癟elebimizin verdii verilere g繹re ‘Sultanahmet han ecdad覺ndan beri ne civar覺 zi k覺ymet ibret numa cevahir makulesi hedaya var ise c羹mlesini’ camiye ast覺rm覺 ve ‘cemii d羹velden nice 繹d羹ller gelip ve cemi diyar覺n marifet erbab覺n覺n ihsan etmesiyle birer ibret n羹ma eya getirdiklerinde camii yi tezyin etmilerdi.

Habe veziri Cafer Paa, H羹nk璽r mahfeline 6 tane z羹mr羹t kandil asm覺t覺. Alt覺n zincirlerle inen z羹mr羹t par癟alar覺n覺n her biri yuvarlak birer k璽se eklindeydi ve 6 ar okka 癟ekiyordu. Evliya elebi bunlar i癟erisinde her biri bir Rum harac覺 eder diyor.

Masmavi, yemyeil camiinin de, bu ak覺betten kendisini kurtaramad覺覺 belli oldu. Nedeni Ise son zamanlarda bu g繹z kamat覺r覺c覺 hazine par癟alar覺ndan hi癟 biri yok. G羹n羹m羹z羹 b覺rak覺n mabedin bitiriliinden yakla覺k 100 y覺l sonra, onu g繹rm羹 olan 羹nl羹 ve g羹venilir baka tan覺klar, tavandan inen kandillerin i癟inde bu gibi ak覺l bozan m羹cevherlerden deil, kristal toplar, billur avizeler, deve kuu, yumurtalar覺 benzeri eyadan bahsederler. Bir ka癟 tanede ilgi 癟ekecek zanaat yap覺t覺, Bunlardan birisi kandil eklinde cam bir k璽senin i癟erisine oturtulmu veya galiba daha dorusu, top eklinde kapal覺 bir cam k羹renin i癟erisine yerletirilmi bir gemi modeli, bir kalyon. b羹r羹 caminin 癟ok maharetli bir i癟ilikle yap覺lm覺 ahap bir maketi imi. Bittiinde b繹ylelikle camii bir koleksiyon p覺r覺lt覺s覺n覺 alm覺t覺. Ama tarihin s覺rad覺覺 bir tecellisi ise, 襤stanbul’un ufkuna b繹ylesi bir 癟izgiyi resmetmeyi o civar覺 istemi ve bunun i癟in her cuma g羹n羹 gelip bizzat 癟al覺m覺 olan gen癟 Padiah覺n yap覺t覺n覺 ancak tamamlam覺 olarak g繹rebilmesi ve tad覺na olmas覺 gerektii kadar varamay覺覺 oldu.

CAM襤N襤N YAPIMI -B襤NA-

Camii 繹b羹r mabetlere oranla, i癟 mek璽nlarda 癟ok genitir. Sinan’覺n S羹leymani癟in’ sinin kubbesini ta覺yan pil payeleri mahaline, Mehmet aa, yuvarlak ve 癟ok iri s羹tunlar kullanm覺 ve yine Sinan’覺n ehzade Camii payelerinde yaln覺z 羹st k覺s覺mlarda yer verdii yivlerini, Mavi Camiinde, 癟ok aa覺lardan bu yana balatmak suretiyle, s羹tunlar覺n heybetini ve a覺rl覺覺n覺 hafifletmitir. Bu hem bir cesur ama hem bir de isabetli ve artistik tercihi a覺r basan bir dizaynd覺r.

Camiye 繹nce d覺ar覺dan bakarsak 6 minareye sahip. O y羹zden bu nitelii ile tek kal覺yor.4 k繹esindeki minarelerin 3’er ve avlusunun k繹esindeki 2 minarenin ise 2 ‘er erefesi var. 16 erefe. Yap覺, 羹癟 yan覺ndan, ta duvarl覺 ve 5 kap覺l覺 bir avlu ve bah癟e ile 癟evrili. Camii 繹n羹nde de revakl覺 ve ta d繹emeli bir i癟 avlusu vard覺r. Burada 26 granit ve mermerden stalaktit 羹slubunda bal覺kl覺 s羹tun,30 kubbeyi ta覺r.3 kap覺yla girilen i癟 avlu, mermer d繹emelidir. Bat覺 istikametindeki kap覺,an覺tsal 繹l癟羹lerdedir.Avlunun ortas覺na 6 s羹tunlu, bir ad覺rvan yerletirilmitir.

Camiye de 3 kap覺yla girilir. Avluya a癟覺lan kap覺 en b羹y羹羹d羹r. Caminin ana yap覺s覺yla beraber, u tamamlay覺c覺 b繹l羹mler de eklenmi, bunlar覺n kimisi ancak birden 癟ok y覺l sonra bitirilmi, sonunda tam bir k羹lliye meydana gelmiti:

-H羹nk璽r Kasr覺

-Medrese

-Dar-羹l Kurra

-S覺byan Mektebi

-Arasta

-Hamam

-襤maret

-Dar羹-ifa

-T羹rbe

-Sebiller

Caminin oturduu alan g羹neydou istikametinde eimlidir. bu nedenle arazi 癟eitli setlerle kademelendirilmitir. 襤lk kademe caminin k覺ble duvar覺yla oluturulmutur. bununla beraber bir istinat duvar覺 olan Cami k覺ble duvar覺 alt覺na k覺smi bir bodrum yap覺lm覺t覺r. g羹neybat覺 minaresi yan覺nda yer alan yal覺n bir kap覺dan girilen ve mazgal pencereleri ile hava ve 覺覺k alan bu lo mek璽n kiilerin bar覺nmas覺na uyumlu bir yer deildir. 襤naat defterindeki mihrap duvar覺 繹n羹nde mahzen ifadesine dayanarak bu bodrumun balang覺癟ta depo olarak kullan覺ld覺覺ylari s羹r羹lebilir. K覺ble duvar覺 繹n羹nde 羹癟 y繹ne kap覺larla a癟覺lan pencereli bir duvarla 癟evrili kapsaml覺 bir avlu bulunmaktad覺r. ilevi tam anlam覺yla belirlenemeyen bu sahadan evliya 癟elebi 繹vg羹yle s繹z etmekte; i癟erisinde b羹lb羹llerin 繹tt羹羹n羹 s繹yledii bu bah癟eyi cennetteki 襤rem balar覺na benzetmektedir. Cami bodrum kat覺n覺n ve kubbeli odalar覺n bulunduu birinci terastan sonra 羹zerinde yaln覺z 7 d羹kk璽n ve bir 癟emenin bulunduu bir ara seviyeye inilmektedir. D覺 avlu duvar覺n覺n caminin kuzeyindeki kesimi alt覺ndaki istinat duvar覺 alt覺ndaki tonozlar d羹kk璽n eklinde deerlendirilmitir. Genel yerleme d羹zeni ve k羹lliyenin program覺 Sultanahmet k羹lliyesi, k羹lliye i癟in salanabilen arsan覺n durumu ve program覺 nedeniyle Fatih ve S羹leymaniye benzeri kocaman sultan k羹lliyelerinde g繹r羹len medreselerin tekrar覺ndan meydana gelen simetrik gruplamalara d羹zenli bir geometrik emaya sahip deildir. K羹lliye yap覺lar覺n覺n kocaman bir k覺sm覺 k覺ble ve ona dik dorultu esas al覺narak y繹nlendirildiklerinden temelde bir y繹n ve d羹zen fikri g繹zlenmektedir. Bununla Beraber ilevsel k羹melenmeler ina edilerek Cami ve H羹nk璽r Kasr覺 imam odalar覺 eitim yap覺lar覺 ve Medrese,Darul-Kurra, S覺byan mektebi, sal覺k ve sosyal dayan覺ma yap覺lar覺 -Daru-ifa ve 襤maret (mutfak, f覺r覺n, kiler) vakfa gelecek salayan arasta hamam ve kira odalar覺 yak覺n ilikiler i癟erisinde d羹羹n羹lm羹t羹r. Bu Sabah bir k覺sm覺 yok olan vak覺f yap覺lar覺 say覺 ve isimleriyle Akarat-覺 vakf-覺 erif”defterinde belirtilmitir. B繹ylelikle yerleri tam belirlenemese de camiyi 癟evreleyen alandaki vak覺f yap覺lar覺n覺n kapsam覺 bir 繹l癟羹de anla覺labilmektedir. Defterdeki dizilie g繹re k羹lliye b羹nyesinde yer alan vak覺f yap覺lar覺 繹yle s覺ralanmaktad覺r.

1-Cami-i erif hakk覺ndaki tek hamam

2-Cami mihrab覺 繹n羹ndeki kubbeli odalar (36 adet )

3-Mehmet Paa saray覺n覺n yerinde tahtani ve fevkani odalar (bir8 adet)

4-Mehmet Paa saray覺n覺n yerinde ali paa vakf覺 i癟in yap覺lm覺 olan odalar(bir7 adet)

5-Mesih Paa saray覺n覺n kap覺s覺ndaki odalar (3 adet)

6-Cami yak覺nlar覺ndaki kubbeli odalar alt覺nda yer alan d羹kk璽nlar (39 adet)

7-Mehmet Paa saray覺 yeri kar覺ndaki kubbeli odalar alt覺ndaki d羹kk璽nlar (33 adet)

8-Cami erif mektep hanesi yak覺nlar覺ndaki fevkani ve tahtani d羹kk璽nlar (8 adet)

9-Dar羹l-hadis medresesi yak覺nlar覺ndaki odalar (bir1 adet)

10- At meydan覺 taraf覺nda t羹rbeye bitiik d羹kkanlar (6 adet )

11- Devirelen Arslanhane de Abdulgani Efendinin hanesi yerinde d羹kk璽nlar (5 adet?)

12- Ali avuun hanesi yan覺nda at meydan覺 kar覺s覺nda ve imaret yan覺nda odalar, evler

(4 adet)

13- Kasr-覺 H羹mayun alt覺nda k繹e 癟emesi yan覺ndaki d羹kk璽nlar (7 adet)

14- Top arabac覺lar覺 meydan覺 yan覺nda tahtani ve fevkani odalar (20 adet)

15- 襤maret-i amire duvar覺ndaki d羹kk璽nlar (8 adet)

16- Mahzen (2 adet)

17- Darr羹-ifa hamam覺

18- Oda (2 adet)

Bu yap覺lardan bu sabah varolan kolayca tehis edilebilenler Arasta ve Dar羹-ifa hamamlar覺 t羹rbeye bitiik d羹kk璽nlar Kasr-覺 H羹mayun’un alt覺nda k繹e 癟emesi yan覺ndaki d羹kk璽nlar ve mahzenlerdir. Cami mihrab覺 繹n羹ndeki 36 adet kubbeli oda ve mektep yan覺nda meydana geldii anlat覺lan 8 adet fevkani ve tahtani d羹kk璽nlar Dar羹l-hadis medresesi yak覺nlar覺ndaki 11 oda at meydan覺 kar覺s覺nda ve imaret yan覺ndaki 4 adet ev imare-i amire duvar覺ndaki 8 d羹kk璽n yok olmutur. Mehmet Paa saray覺n覺n yerinde Ali Paa vakf覺 i癟in yap覺lm覺 olan 17 adet odan覺n ve Mesih Paa saray覺n覺n kap覺s覺 taraf覺ndaki 3 odan覺n ve devirelen Arslanhane ve Abdulgani efendinin evinin mahaline yap覺lm覺 olan 5 d羹kk璽n覺n (?) yeri saptanamamaktad覺r. Bu Sabah Arasta soka覺n覺n bat覺 yan覺n覺 oluturan kuzeyde bat覺ya g羹neyde douya doru d繹nerek toplam 39 d羹kk璽ndan meydana gelen dizi kubbeli odalar alt覺ndaki d羹kk璽nlard覺r. Bu dizinin kar覺s覺nda yer alan kuzey ucunda sebil yer alan dizi ise dok羹manlarda “Mehmet Paa saray覺 yeri kar覺s覺ndaki kubbeli odalar” alt覺nda olduklar覺 anlat覺lan 33 d羹kk璽nd覺r.

CAM襤 TANIMI, PLANLAMA

Cami duvarlar覺yla s覺n覺rlanan ibadet etme sahas覺 ekil olarak kareye yak覺n bir dikd繹rtgendir. 53.50 X 49.47 m dir.

AKUST襤K

襤癟 yap覺da ve dekorasyondaki 繹zellii, Akustik ile duvar ve s羹tunlar ilikisini Topkap覺 Saray覺n覺n 繹nceki m羹d羹rlerinden Kemal I Fark etmi Risalei Mimariyi okurken bunun 6 fasl覺na 繹zel bir dikkat ay覺rm覺 sonra burada verilen bilgilerle Cami i癟erisinde g繹zlemlerde bulunarak bundan 癟ok ilgin癟 bir sonu癟 癟覺karm覺t覺r.1996 da Cambridge’de yap覺lm覺 olan III. T羹rk sanatlar覺 kurultay覺na sunduu bu teblii o zaman yay覺nlanmayan 覺 ileri ki zamanlarda bu et羹d羹n羹 bizzat i癟in yap覺lm覺 olan armaan kitab覺na alm覺t覺r. Konu Mavi Caminin akustii ve bu ama癟la Camii i癟erisinde yer alan mermer kaplamalar覺na 繹zel bir kesme yontma ve yerletirme verilmi olmas覺 hi癟bir Camimizde kullan覺lmad覺覺 civar覺 癟ok mermer kaplamas覺na Sultanahmet aheserinde yer verildiine ve bu kaplamalar覺n temel bir duvar ve s羹tun 繹rt羹lmesi eklinde deil 癟ok ayr覺 ve 繹zel yontumlar ve par癟a yerletirmeleri ile yap覺ld覺覺na dikkati 癟ekmekte ve risalede t羹m bunlar覺n tamamen akustik amac覺yla yap覺ld覺覺na dair verilen bilgi ile de g繹zlemini desteklemektedir.

Risale-i mimariye de Cafer elebi, Mimar Mehmet aan覺n hayat覺n覺 yetime tarz覺n覺 yapt覺覺 eserleri ilmi hendeseye ait bir birlik verileri mimarl覺a ait ve yap覺 sanat覺nda kullan覺lan adetleri fas覺l fas覺l iir ve nesir olarak anlatm覺 ve bir yandan s繹zl羹k ilave etmitir. Sultanahmet Caminin kubbelerinin tam kapanmak 羹zere meydana geldii vakte tesad羹f eder. Caminin inaat durumu bu aamada iken her zaman temasta bulunduu Mimar Mehmet aay覺 inaat yerinde ziyarete giden Cafer elebi onu caminin d繹enmi bir seccade yan覺nda bir elinde tespih bir elinde ar覺n meydana geldii halde bir 癟ok kez tespih 癟ekip ve 癟ektii her dane de kelimei-ehadet getirdii ve etraf覺ndaki 癟al覺an ustalara nezaret ettii s覺rada bulur. Bir kenara oturup dua ettiini zannettii Mehmet aan覺n duas覺n覺 bitinceye civar覺 ve ondan sonra yan覺na gidip konumaya karar verir. O arada devrin musiki 羹statlar覺ndan biriside camiyi seyretmek i癟in 癟覺ka gelecek ve etrafa nezaret ettikten sonra Cafer elebinin yan覺na gelip oturur ve balarlar ikisi u yolda konumaya; Cafer elebi yeni gelen musiki 羹stad覺n覺n hayretler i癟erisinde Mehmet aay覺 seyrettiini g繹r羹nce Mehmet aan覺n evvela ilmi musiki tahsil ettiini ondan sonra Sedefk璽rl覺k ve Mimarl覺k 繹rendiini s繹yleyerek onun yetime tarz覺n覺 tan覺tmaya 癟al覺覺r. Bu yorumlamay覺 dinleyen musiki 羹stad覺 hen羹z Mehmet aan覺n burada musiki yapmakta meydana geldiini hatta yontulan mermerlerin bile vecde gelmi sofilerin semaya balad覺覺 zaman 癟覺kard覺klar覺 sedalar benzeri sada verdiklerini anlatarak sultan hazretlerinin bu bir kocaman anst覺r ki bu gibi bir Mimar aaya sahiptirler, der ve devaml覺 siz Mimar aan覺n ilmi musikiye ilgi g繹stermi meydana geldiini s繹ylediniz, hen羹z cami erif binas覺nda biz ilmi musikiyi bi tamam m羹ahade eyledik. Son Olarak binay覺 seyrederken on iki cins mermer m羹ahede eyledik. Her bir mermerden bir 癟eit sada ve bir g羹na makam has覺l olur on iki cins mermerin sedalar覺nda ayni ile on iki makam m羹ahede eyledik Mermerler yontulurken mermerin cinsi yontulu tarz覺 o mermere deiik bir makamda ses vermesini temin etmekte yine m羹ahede ediyorum ki yedi mutemet usta her bir 癟eit seda 癟覺kararak durmadan binay覺 dolamakta on iki cins mermer evvela tasmim olunmakta ve sonra yine istenilen makamda ses verebilmesi i癟in gerek olan yontulma yap覺lmaktad覺r. Her birinde bir t羹rl羹 savt ve seda vard覺r ki 24 terkibi bile anda m羹ahede eyledim. Azizi mezbur hadiseyi b繹ylelikle bildirip Cafer elebi ile selam verip 癟覺k覺p gider.

T羹rk mimarlar覺 yapt覺klar覺 yap覺tlar覺nda sadece hacim ve dekorasyonu deil yap覺 bir m羹zik unsuru olan akustik problemini de 繹n planda tutmular ve ii cidden bilerek ortaya 癟覺karm覺lard覺r. Sultanahmet Camiinin duvar y羹zleri ile irili ufakl覺 t羹m s羹tunlar覺nda o civar覺 癟ok mermer kullan覺lm覺t覺r ki bu civar覺 bol mermer kullan覺lm覺 bir baka camimiz yoktur. Burada kullan覺lan mermerler bununla beraber 癟eitlilik bak覺m覺ndan da 癟ok deiiktir. Baka bir 繹zelliide bu malzeme 癟eitli bi癟ime sokulmu sat覺hlar halinde yontulmu duvar ve s羹tunlara minber ve maffellerin tavan ve civarlar覺na o suretle aplike edilmitir. Bunlar覺n hepsi Mimar Mehmet Aan覺n salam bir m羹zik bilgisini binaya tatbik etmesinden ileri gelen bir hususiyettir.

GENEL YERLEME DZEN襤

TRBE

H羹nk璽r覺n kocaman mermer t羹rbesi vard覺r. T羹rbe bizzat k羹癟羹k bah癟esi i癟erisine yerletirilmi bir yap覺d覺r. 癟 kubbeli ber portikosu ve bir anneksi vard覺r. ancak onar覺ma ihtiyac覺 bulunur. yan覺ndaki medresenin dersanesinden 羹癟 katl覺 be dizi halinde yan pencereleriylen dikkat 癟ekecek 繹l癟羹de daha b羹y羹kt羹r. T羹rbede bulunanlar Sultanahmet Han覺n oullar覺 II. Osman (Gen癟 Osman) 4’羹nc羹 Murad ile 襤brahim Han’覺n annesi K繹sem valide denmekle bilinen ve ehiden (bodurulmutur) 繹l羹m eden Mahpeyker sultan g繹m羹l羹d羹r. 4’羹nc羹 Murad Han覺n k覺z覺 Safiye sultan ve ehzadelerden Sultan Orhan Sultan Beyaz覺d Sultan Mehmet ve Sultan Osman’覺n on be ehzadesi on iki sultan ile Sultan Ahmed in 4 Hasekisi(ei)g繹m羹l羹d羹r.

DARULKURRA

Bu s覺n覺f medrese avlusunun kuzeydou k繹esine yap覺lm覺t覺r ve buraya giri kuzeydoudan bizzat ile kabirlerin bulunduu bah癟e i癟erisindedir. Medresenin douya bakan pencereleri yoktur. Caminin d覺 duvar覺n覺n dou kesiminde ortada bir kap覺yla y羹kseltilerek yap覺lm覺 bir s羹byan mektebi bulunur.

*t羹rbenin g羹ney bat覺s覺nda yer alan ve bir zaman t羹rbedar hanesi olarak kullan覺lan kare planl覺 tek kubbeli yap覺n覺n Darul-kurra meydana geldii t. 繹z arac覺l覺覺yla ileri s羹r羹lm羹t羹r. bir. Ahmet t羹rbesine yak覺n bir konumda yer almas覺 ve t羹rbeye kapsaml覺 bir pencere ile a癟覺lmas覺 yap覺n覺n darul-kurra meydana geldiini destekleyen 繹zelliklerdir. medrese soka覺 羹zerinde yer alan bas覺k kemerli bir kap覺dan girilen darul-kurran覺n i癟erisinde bulunduu avlu asl覺nda t羹rbenin arka bah癟esidir. 繹n羹nde girii koruyan ahap bir sa癟a覺 yer alan bina kare planl覺d覺r ve pandantifli bir kubbeyle 繹rt羹l羹d羹r.

MUVAKK襤THANE

Muvakkithane mevcut binan覺n yeniden tamiri ile 1828 seneyin Ramazan ay覺 i癟inde yeniden a癟覺lm覺t覺r. Muvakkithaneye Sultan I.Ahmet t羹rbesinin 繹n羹ndeki kap覺dan girilir. Kare planl覺 yap覺n覺n demir ebekeli dikd繹rtgen pencereleri vard覺r. Erken ampir 羹slupta olan muvakkithanenin sa癟ak k覺sm覺nda kademeli tatan bir silme dola覺r.1613 tarihindeki vakfiyesinde ”Evkat-i ezana bilen ve saat-i mikadda cazim bir muvakkit” kayd覺 vard覺r’ ki bilgisinden emin olunmayan kimseye burada muvakkitlik verilmemektedir.

SIBYAN MEKTEB襤

D覺 avlu duvar覺na birleen mektep beik tonozlu bir zemin kat 羹zerinde y羹kselmektedir. Zemin katta bir 癟eme ve d羹kk璽nlar 羹st katta kare planl覺 bir s覺n覺f ile merdiven sahanl覺覺na bitiik bir hel璽 bulunmaktad覺r. Dershanenin sa覺r olan kuzey duvar覺nda ortada ocak yanlarda birer ni bulunmaktad覺r.

ARASTA

Sultanahmet k羹lliyesinin k覺ble istikametindeki en u癟 yap覺s覺 olan Arasta 襤stanbul da 17. yy dan olan tek 羹st羹 a癟覺k 癟ar覺d覺r. Sipahilerle ilgili eyalar覺n sat覺ld覺覺 d羹kk璽nlar bu g羹n turistik ama癟ta kullan覺lmaktad覺r. 1912 yang覺n覺nda harap olan ve sonra aras覺na giren baka binalar nedeniyle kocaman 繹l癟羹de deiiklie urayan arasta Vak覺flar Genel M羹d羹rl羹羹 arac覺l覺覺yla eklerinden ayr覺ld覺ktan sonra 1980 li y覺llarda restore edilmitir. Restorasyon ilemi yaln覺z arasta soka覺 etraf覺ndaki d羹kk璽nlar覺 kapsam覺, ilk tasar覺mda d羹kk璽n s覺ralar覺n覺n 羹stlerinde yer alan ve kaynaklara kubbeli odalar olarak adland覺r覺lan h羹crelere ait kal覺nt覺lar rekonstr羹ksiyonlar覺 i癟in yeteri kadar veri bulunmad覺覺ndan arkeolojik kal覺nt覺 olarak korunmulard覺r. Bu Sabah arastan覺n par癟as覺 olarak kabul edilmekle beraber soka覺n kuzey istikametindeki u癟ta yer alan 9 d羹kk璽n覺n asl覺nda oda dizisi meydana geldii 羹st kat覺nda da odalar bulunduu vak覺f defterinden anla覺lmaktad覺r. st kata ait bir iz kalmam覺t覺r. As覺l arasta odalar覺n g羹neyinden balamaktad覺r. Kar覺l覺kl覺 d羹kk璽n dizilerinden meydana gelen bu b繹l羹m羹n kuzeybat覺 kanad覺 g羹neydouya doru al癟alan arazi i癟in bir istinat duvar覺 g繹revi g繹rmektedir. 羹st kattaki odalar覺n 繹n羹ndeki terasa alt yap覺 oluturmak i癟in d羹kk璽n ara duvarlar覺n覺n kuzeybat覺ya doru uzat覺ld覺覺 yap覺lm覺 olan kaz覺da anla覺lm覺t覺r. Kuzeybat覺daki d羹kk璽nlar覺n balang覺c覺nda arastay覺 camiye balayan yola a癟覺lan kap覺n覺n kuzeyinde ara duvar覺 ve 繹rt羹s羹 y覺k覺lm覺 olan iki d羹kk璽n bulunmaktad覺r. Arasta soka覺 羹zerinde ilk yap覺ld覺覺nda 32 olan d羹kk璽n say覺s覺 araya giren sarn覺癟 ve mozaik m羹zesi bunun i癟in bal覺 olarak azalm覺t覺r. Tavukhane soka覺 羹zerindeki 5 d羹kk璽nla bat覺 d羹kk璽nlar覺n覺n toplam say覺s覺 39 a y羹kselmektedir. G羹neydou d羹kk璽n dizisi ise tek dorultulu 羹zerinde s覺ralanan 33 d羹kk璽ndan olumaktad覺r. dizinin kuzeydou ucunda yer alan sebile bitiik bir kap覺 kemeri ve s繹ve kal覺nt覺s覺 bulunmaktad覺r.

HAMAM

1912 襤shak paa yang覺n覺nda soyunma k覺sm覺 yok olan hamam覺n mermerleri s繹k羹lerek sat覺lm覺 ve yap覺 uzun y覺llar ayr覺l覺nm覺t覺r. kocaman saray kaz覺s覺 s覺ras覺nda y覺k覺lmas覺 繹ng繹r羹len hamam覺n g羹n羹m羹ze ulam覺 olmas覺 ansl覺 bir olay olarak nitelendirilebilir. Bu g羹n 繹rt羹 繹elerinin 癟ou harap olan hamamda 1970 lerde i癟erisine yerleen bir aile bar覺nmaktad覺r. Yap覺n覺n ayakta duran k覺s覺mlar覺 覺l覺kl覺k, halvet, k羹lhan ve hazne olarak 3 b繹l羹mde incelenebilir. yok olan camek璽n mek璽n覺n覺 i癟 k覺s覺mlara balayan iki kap覺dan biri dorudan 覺l覺kl覺a dieri duvarlar覺nda t覺ral覺k yada hel璽 b繹lmelerine ait izler olan k羹癟羹k bir hacime a癟覺lmaktad覺r. Hel璽 t覺ral覺k mek璽n覺n覺 dorudan 覺l覺kl覺a a癟覺lan bir kap覺s覺 daha vard覺r. Il覺kl覺k “L” planl覺 bir mek璽nd覺r. birbirine dik iki kol eklinde gelien bu hacim halveti dou ve kuzey y繹nlerinde sarmaktad覺r. 覺l覺kl覺覺n her iki kolundan da halvete girebilmektedir. s覺cakl覺k b繹l羹m羹 hilerle derinletirilmi alt覺gen planl覺 ana mek璽na iki halvet h羹cresinden olumaktad覺r. ikisi k羹癟羹k biride merkezi hacimden kemerle ayr覺lan derin bir eyvanla geniletilen halvetin kubbesi y覺k覺lm覺 g繹bek ta覺 kurna benzeri ayr覺nt覺lar覺 g羹n羹m羹ze ulamam覺t覺r. halvet h羹cresinin tromp l覺 kubbeleri korunmutur. Alt覺gen plan覺yla d繹nemi i癟in ilgin癟 bir plana sahiptir.

DAR襤FA

17. yy da tek yap覺lm覺 olan Dar羹-ifa olan olan Sultanahmet dar羹ifas覺 end羹stri mektebinin imalat覺 s覺ras覺nda kocaman ura g繹rm羹t羹r. H羹creleri ve revaklar覺 devirelen yap覺n覺n d覺 duvarlar覺na ve kuzeydoudaki bas覺k kemerli kap覺s覺na dokunulmam覺t覺r. Revaklara ait bir birlik s羹tun ve bal覺klar覺 yerlerinde korunmu, bir k覺sm覺 okulun giriinde kullan覺lm覺t覺r. Revakl覺 bir avluyu 癟evreleyen kare planl覺 kubbeyle 繹rt羹len 26 odadan meydana gelen dar羹ifan覺n plan d羹zeninde hekimlikle veya hastalanm覺 bak覺m覺yla ilgili 繹zel bir bi癟imlenme g繹r羹lmemektedir. helalar覺n yeri belirtilmemitir. giriin kar覺s覺nda h羹crelerden daha dar bir mekan i癟erisinde bulunduu g繹sterilen koyu Bizans d繹neminde sarn覺ca d繹n羹t羹r羹len hipodrom sarn覺c覺ndan dar羹ifan覺nda yararland覺覺na iaret edilmektedir. Dar羹-ifaya bal覺 bir hamam olmas覺 sal覺覺n temizlikle olan ilikisine verilen 繹nemi belirtmektedir. yap覺n覺n hamamla balant覺s覺 al覺覺lm覺覺n d覺ar覺s覺nda bir d羹zende revak i癟inden ge癟ilen bir h羹cre vas覺tas覺yla salanm覺t覺r. k羹癟羹k bir soyunma ve 覺l覺kl覺k b繹l羹m羹ne bal覺 yan yana iki halvet ve h羹cresinden meydana gelen hamam覺n hazne ve k羹lhan k覺sm覺 doudad覺r. yap覺n覺n bah癟eye a癟覺lan bir baka kap覺s覺 bulunmaktad覺r. 1894 zelzeleninden sonra meydana bakan cepheye bu sabah Marmara 羹niversitesi rekt繹rl羹羹 olarak kullan覺lan ziraat orman ve maadin nezareti binas覺 yap覺lm覺 ve imaretin meydanla ilikisi kesilmitir.

Sultanahmet’in 1612 senesinde dar羹ifa yap覺m覺na art覺k balanmadan 繹nce hat覺rlatt覺覺 vak覺fnamede de yap覺dan 癟ok g繹rev alacak ekibin 繹zellikleriyle ilgili bir b繹l羹m bulunmaktad覺r.”a癟覺k fikirlilii ve zek璽s覺yla 羹nl羹 saduyulu ve olaylar覺 癟abuk kavrayabilen insan doay覺 繹zelliklerini ve ila癟 haz覺rlama ilkelerini bilen i癟ecek ve macun haz覺rlama ile ilgili h羹nerli muhta癟 olanlar覺n ilerinin g繹zetilmesinde iyi davran覺覺 belli olan yufka y羹rekli kibirsiz tan覺d覺k ve yabanc覺ya kar覺 tatl覺 s繹zl羹 se癟kin bir kimse hekim olup hastalar覺 onlara iyi davranarak iyiletirme etmelidir”.

Bug羹n dar羹ifa ile beraber Sultanahmet Teknik Lisesi arac覺l覺覺yla kullan覺lan imaret yap覺lar覺na Sokullu Mehmet paa yokuu arac覺l覺覺yla girilmektedir. 襤marete ait olup yap覺 kimliini kocaman 繹l癟羹de koruyabilen 3 yap覺 bulunmaktad覺r.

SEB襤LLER

襤naat defterindeki programa g繹re k羹lliye ina edilmesi 繹ng繹r羹len 4 sebilden 3 羹 g羹n羹m羹ze ulam覺t覺r. Bunlar覺n ikisi at alan覺na a癟覺lan d覺 avlu kap覺lar覺 yan覺nda 3. ise arastan覺n g羹neydou ucunda bulunmaktad覺r. 4. sebil tavukhane soka覺 羹zerinde bu y繹ndeki giriin bat覺s覺nda bulunmaktad覺r.

HNKR KASRI

Padiah覺n namazdan 繹nce yada sonra oturup dinlenebilecei sohbet edebilecei bir yap覺 olarak tasarlanan h羹nk璽r kas覺rlar覺n覺n bilinen ilk 繹rnei bir. Ahmet arac覺l覺覺yla yapt覺r覺lm覺t覺r. 癟eitli onar覺mlarla g羹n羹m羹ze ulaan kas覺r pek癟ok orijinal ayr覺nt覺s覺n覺 yitirmi son onar覺m覺n覺 1949 yang覺n覺ndan sonra ge癟irmitir. d覺 avlu zemininden k覺sa bir rampayla 癟覺k覺lan yap覺 fazla y羹ksek bir bodrum 羹zerinde y羹kselmektedir. giri kat覺nda bir koridorla ula覺lan iki oda bulunmaktad覺r. hol羹n dou duvar覺nda yer alan kap覺 bu y繹nde bir balant覺n覺n varl覺覺na g繹stermektedir. ancak bu y繹nde yer alan yap覺 yap覺lar ile ilgili ne yaz覺l覺 nede g繹rsel malzeme bulunmamas覺 niteliklerinin anla覺lmas覺n覺 zorlat覺rmaktad覺r. giri hol羹nden padiah覺n kullan覺m覺na ayr覺lan 羹st kata bir rampayla ula覺lmaktad覺r. Osmanl覺 mimarl覺覺nda ilk defa burada padiah覺n taht覺revan ve ya atla 羹st kata ulamas覺n覺 salayan rampal覺 d羹zen kurulmutur. bir i癟 sokak benzeri ele edinilen rampa demir parmakl覺kl覺 pencerelerle avlu y繹n羹ne a癟覺lmaktad覺r. 羹st katta T羹rk evine 繹zg羹 bir galeri d羹zenlemesi g繹zlenmektedir. d覺 avlu y繹n羹 pencereli bir duvarla s覺n覺rlanan hayat覺n boaz cephesinde kasr覺 camiye balayan galeriyi ta覺yan bir s羹tun dizisi bulunmaktad覺r. kasr覺n sultan i癟in ayr覺lan b繹l羹m羹 birbirine bitiik ve birinciden ge癟ilerek ula覺lan iki odad覺r. her iki odada da benzer yap覺 繹eler ocak, ni, pencereler bulunmaktad覺r. kas覺r evvelki baodaya daha iyi g繹r羹 a癟覺s覺 baarmak i癟in boaz ve Marmara ya dik olarak yerletirilmitir. Orijinal 癟at覺 ve bezemeleri yok olan kasr覺n deerli kuma kilim hal覺larla d繹endii inaat defterinde sat覺n edinilen eyalar listesinden 繹renilmektedir. h羹nk璽r mahfilide yedi kandilli g羹m羹 fener, f覺st覺ki g羹m羹 top, nak覺l覺 deve kuu yumurtas覺, k覺rm覺z覺 billur bardak, fafuri s羹rahi, fildii ayna, alt覺n yald覺zl覺 kozalak, sedefkari ibrik benzeri doksan覺 ak覺n deerli eya ile donat覺lm覺t覺r.

MEDRESE

K羹lliyenin kuzeydousunda, t羹rbeye yakin bir konumda yer alan medrese, uzun ekseni k覺bleye paralel dorultuda olan dikd繹rtgen planl覺 bir avlu 癟evresinde ekillenen revaklar, h羹creler ve mescit-dershaneden olumaktad覺r. Kuzeybat覺 cephesinin ortas覺nda yer alan giri, h羹cre dizisi i癟inde b覺rak覺lan bir ge癟itle revaklara balanmaktad覺r. dikd繹rtgen planl覺 avlunun ortas覺nda dairesel planl覺 bir mermer havuzbulunmaktadir. Medresenin g羹neydou kenar覺n覺n ucundaki iki h羹crelik alan hel璽lara ayr覺lm覺t覺r. baka bir deyile t羹m羹yle kesme tatan yap覺lm覺t覺r. boyut ve cephe d羹zeniyle h羹crelerden ayr覺lan s覺n覺f k羹tlesi, kuzeybat覺da h羹cre dizisinin ucuna birlemektedir. cephelerde iki katli pencere d羹zeni-altta dikd繹rtgen 癟er癟eveli pencereler 羹st羹nde, ortadaki daha fazla y羹ksek olan, 羹zeri kemerli 羹癟 pencere-bulunmaktad覺r. Yap覺n覺n genel uygulamalar覺ndan ayr覺lan bir baka 繹zellii h羹cresinin avluya a癟覺lan iki katli pencere d羹zenine sahip olmas覺d覺r.

CAM襤襤 YAPIMINDA KULLANILAN MALZEMELER

KFEK襤 TAI

Dier adlar覺 Bak覺rk繹y kalkeri. Makt覺ral覺 kalker. L羹mael kalkeri olan K羹feki ta覺n覺n 襤stanbul yap覺lar覺nda kullan覺l覺覺n覺n 癟ok uzun bir ge癟mii vard覺r. K羹feki ta覺 yataklar覺 襤stanbul’un bat覺s覺nda Davut Paa, Bak覺rk繹y, Sefa k繹y aras覺ndaki alanda 襤stanbul’dan K羹癟羹k ekmeceye doru uzanan neojen oluuklar i癟inde bulunmaktad覺r. Bu alanda as覺rlard覺r iletilen ocaklardan 襤stanbul ve Trakya’n覺n yap覺 ta覺 gereksinimi kar覺lanm覺t覺r. Evliya elebinin bu konudaki a癟覺klamas覺 繹yledir; (Edirne kap覺 d覺ar覺s覺nda Davut paa bah癟esi yan覺nda 7 yerde ta madeni vard覺r ki; bu gibi bir Allah yap覺s覺 hi癟bir diyarda g繹r羹lmemitir. 1000 seneden beri g羹n羹m羹ze civar覺 alt覺n覺 癟izen bin deve Eek,kat覺r ta ta覺d覺覺 halde sanki deryada katre g羹nete zerre miktar覺 azalmam覺t覺r. Nedeni Ise Allah’覺n emriyle alt覺n覺 癟izen havadan bitmektedir. Ayasofya’ n覺n ina edilmesi i癟in h覺z覺r getirdiinden h覺z覺r madeni derler. G羹zel kopar覺lmas覺 kolay bir makbul tat覺r.) K羹lliye inaat defterindeki k羹feki ta覺 sengi k羹feki-i ayastefanos olarak belirtilmitir. K羹lliyede en 癟ok kullan覺lan yap覺 ta覺 olan k羹feki deniz yoluylan Ah覺r kap覺ya getirilerek oradan at ve arabalarla Sultanahmet’e 癟覺kar覺lmaktayd覺.

MARMARA MERMER襤

襤stanbul’dan hemen hemen 120 kilometre uzakl覺kta yer alan Marmara adas覺nda 癟覺kar覺lan beyaz yada a癟覺k mavi 羹zerine gri damarl覺 talar Romal覺lardan bu g羹ne iletile gelmitir. K羹lliye yap覺m覺nda kullan覺lan mermer adada esirler 癟al覺t覺r覺larak 癟覺kar覺lm覺 ve gemilerle 襤stanbul’a getirilmitir. 襤naat defterindeki kay覺tlara g繹re Marmara mermerinin yap覺m覺nda kullan覺ld覺覺 yerler uralard覺r; (ayak ka覺, harem kap覺s覺 i癟in ta癟, kafa tahta ta覺, kademe ta覺, kemer ta覺, korkuluk tabaka ta覺, k繹pr羹 ta覺, k羹rs羹 ta覺, musluk ta覺, pahlu ta覺, pahlu d繹eme ta覺, s繹ve ta覺, s羹tun ta覺, s羹tun bal覺覺 ta覺, taban ta覺, ad覺rvan kemeri ta覺.) Sultanahmet caminin duvar y羹zleri ile irili ufakl覺 t羹m s羹tunlar覺nda o civar覺 癟ok mermer kullan覺lm覺t覺r ki bu civar覺 bol mermer kullan覺lm覺 bir baka camimiz yoktur. Burada kullan覺lan mermerler bununla beraber 癟eitlilik bak覺m覺ndan da 癟ok deiiktir. Baka bir 繹zellii de bu malzeme 癟eitli bi癟ime sokulmu sat覺hlar halinde yontulmu duvar ve s羹tunlara minber ve mahfillerin tavan ve c覺darlar覺na o suretle aplike edilmitir. Bunlar覺n hepsi mimar Mehmet aan覺n salam bir m羹zik tahsili yapt覺ktan sonra mimar oluu ve m羹zik bilgisini binaya tatbik etmesinden ileri gelen bir hususiyet olarak kabul etmemizi gerektirmektedir.

RENKL襤 TALAR

eitli renk ve desenleri hoa giden iyi cilalanan mamatik talara bire ve aglomeralara somaki ad覺 verilmektedir ancak Risale-i mimarideki somaki tan覺m覺 has k覺rm覺z覺 mermer olduundan inaat defterinde bu manaya kullan覺ld覺覺n覺 kabul ediyoruz. M覺s覺r da Duhan da覺ndan 癟覺kar覺lan porfiru rosso, andico, k覺rm覺z覺 porfirin, k覺rm覺z覺 somaki meydana geldii belirtilmitir. Fakat Sultanahmet Camisi imalat覺 i癟in M覺s覺rdan ta geldiini dile getiren hi癟bir kay覺ta rastlanmam覺t覺r. K羹lliye toplam masraflar覺n覺n bulunduu 42 nolu defterde k覺rm覺z覺 renkli ta 5112 nolu belgede ise Mihali癟ten gelen k覺rm覺z覺 kemer ta覺 ifadeleri bulunmaktad覺r. B繹ylelikle Anadolu kaynakl覺 meydana geldii anla覺lan talar aglomera ve breler olmal覺d覺r. 襤naat defterindeki kay覺tlara g繹re k覺rm覺z覺 renkli ta (kal覺p, kemer, k羹rs羹,pahlu, s羹tun, s羹tun bal覺覺 yap覺m覺nda kullan覺lm覺t覺r) cami avlu revaklar覺nda kullan覺lan kolonlardan 羹癟羹 ve d覺 yan sofa revak kolonlar覺n覺n baz覺lar覺 alma覺k kemerler tektonik reten yap覺lm覺t覺r. Bu Sabah Bilecik etraf覺ndan 癟覺kar覺lmakta olan bu ta覺n geldii yer defterde belirtilmemitir. Balay覺c覺 癟imentosunun kolayca a覺nmas覺 bunun i癟in bal覺 olarak d覺 etkenlerle kolayca bozulan tektonik brein granit benzeri dayan覺kl覺 talar覺n bulunamamas覺 bunun i癟in bal覺 olarak kullan覺ld覺覺ylari s羹r羹lebilir.

ATE TAI

K羹lliye yap覺m覺nda kullan覺lan od-ate talar覺n覺n kavak iskelesinden getirildii belirtilmitir. Bu ifadeyle kavak isimiyle hat覺ralan saray覺n iskelesi 癟evresinde baka bir deyile sk羹dar Kad覺k繹y y繹resinden 癟覺kar覺lan talar yada kavak adl覺 bir baka yerden 繹rnek olarak Rumeli kava覺ndan sunulan talar kastedilmi olabilir

TULA VE K襤REM襤T

Sultanahmet k羹lliyesi yap覺m覺nda kullan覺lan tulalar sat覺n edinilen yer, kullan覺l覺 amac覺, boyut ve ekil benzeri deiik 繹zelliklerine g繹re belirlenmilerdir. 襤naat defterine g繹re “癟ar覺”tulalar覺n覺n kocaman bir k覺sm覺 “miri” ve “harici” olmak 羹zere iki t羹rl羹 piyasadan sat覺n al覺nm覺t覺r.17 as覺r yazarlar覺ndan, Eremya ve Evliya elebilerin g繹zlemlerine g繹re, 襤stanbul’daki tula ve kiremit harmanlar覺, S羹tl羹ce ile Hask繹y i癟inde yer alan Piri Paa Semtinde bulunmaktayd覺. Evliya elebi Piri Paa ile ilgili olarak, 200 civar覺 kiremit hanesi vard覺r. Nedeni Ise buradan denizden temmuz ay覺 i癟inde Arnavut dalg覺癟lar bir t羹rl羹 siyah 癟amur 癟覺kar覺rlar ki baka yerde bulunmaz. O 癟amuru gemilerden 癟覺kar覺p kaplara doldururlar 40 g羹n havaland覺ktan sonra, i癟iler i癟erisine girip ayaklar覺yla yorurlar. Bundan yap覺lm覺 olan kiremit ve tula pitii zaman siyah rengi k覺rm覺z覺 olur. T羹m 襤stanbul b羹y羹kleri damlar覺n覺 bu kiremitle 繹rtt羹kleri i癟in 襤stanbul uzaktan bakana k覺rm覺z覺 g繹r羹n羹r. Miri ve d覺 terimleriyle dile getirilen 癟ounluunun d覺ar覺s覺nda olan ve inaat defterinde tulay覺 dar覺ca 癟ar覺 ifadesiyle belirlenen dar覺ca tulas覺n覺n ayn覺 isimli kasabada yap覺lm覺 olan tulalara verilmi olabilecei akla gelmekle beraber Dar覺ca da tula harmanlar覺 meydana geldii ile ilgili destekleyici bir bilgi bulunamam覺t覺r. Kemer tonoz, duvar yap覺m覺nda kullan覺lan ve tam yar覺m battal olarak kullan覺lan ve 羹癟 boyda bulunabilen 癟ar覺 tulas覺ndan baka deiik str羹kt羹r elemanlar覺 ve ayr覺nt覺lar覺 i癟in 繹zel tulalar sat覺n al覺nm覺t覺r. rnek Olarak kubbe yap覺m覺nda kocaman ve orta boyda kubbe tulalar覺 nilerde ve ocaklarda ihane ve yamak terimleriyle belirlenen tulalar kullan覺lm覺t覺r. Sat覺n alma listesinde eri tulalar ve 癟ok kal覺n olmalar覺 bunun i癟in bal覺 olarak topa癟 olarak nitelendirilen tulalarda bulunmaktad覺r. Bununla Beraber b羹y羹k ihtimal dolgu yapmakta ve harca kar覺t覺rmak 羹zere bir miktar pare tula al覺nm覺t覺r.

AA

襤klimsel ve corafi koullar nedeniyle Bat覺 Karadeniz Dou Karadenizin i癟 k覺s覺mlar覺 Marmara ve Bat覺 Ege Toroslar benzeri tespit edilmi b繹lgelerde bir araya gelen Anadolu ormanlar覺n覺n benzer 繹zellikler g繹stererek ve daha az bozulmu olarak evvelki y羹zy覺llarda mevcut meydana geldii inaat defterlerinin kereste hesab覺 b繹l羹m羹nde ge癟tiimiz yer adlar覺 Evliya elebi ve baka gezginlerin g繹zlemlerinden anla覺lmaktad覺r. Ancak 襤stanbul’da ger癟ekletirilen kocaman yap覺mlar i癟in gerek olan aa癟 yaln覺z Anadolu’dan deil Trakya’n覺n bu g羹n lkemiz s覺n覺rlar覺 d覺ar覺s覺nda olan b繹lgelerinden de getirilmekteydi. Topkap覺 saray覺 m羹zesi arivi 42 nolu defterde kay覺tl覺 aa癟lar覺n bir k覺sm覺 getirildikleri yere g繹re adland覺r覺ld覺klar覺ndan kerestelerin Bat覺 Karadeniz, Marmara b繹lgesi ve Rumeli ormanlar覺ndan al覺nd覺覺n覺 belgelemektedir. K羹lliye yap覺m覺nda kullan覺lan aa癟lar bal覺ca iki grupta toplanabilir; 襤ne yaprakl覺 aa癟lar, sanober ve virdinar-geni yaprakl覺 aa癟lar; pel羹t, p覺rnal, g羹rgen, kara aa癟, ceviz, kestane, abanoz, f覺nd覺k. Genellikle aa癟lar覺n nerede hangi 繹elerde kullan覺ld覺klar覺 belirtilmemitir. Ceviz, kestane, abanoz benzeri deerli aa癟lar覺n, K羹rs羹, Rahle, Pencere kapaklar覺 yap覺m覺nda dierlerinin de temel duvar hat覺llar覺nda pencere doramalar覺nda inaat iskeletlerinde kullan覺ld覺覺 tahmin edilebilir.

K襤RE VE HORASAN

K羹lliye yap覺m覺nda kullan覺lan kirecin kocaman bir k覺sm覺 癟eitli fiyatlardan edinilen Rumeli kireci (27.700 ton) ile (7.820 ton) Anadolu kirecidir. Ortalama birim fiyat覺 daha ucuz olan Rumeli kirecinin hangi y繹reden 癟覺kar覺ld覺覺 belirtilmemitir. Anadolu kireci ise Hareke, Dar覺ca i癟inde yer alan kire癟 ocaklar覺ndan getirilmi olabilir.

DEM襤R

Ger癟i d繹eme kirileri kenet z覺vana yap覺m覺nda kullan覺lan demir ham ve ilenmi olarak sat覺n al覺nm覺t覺r. getirildii yer kesinle belirtilmemekle beraber Bulgaristan kaynakl覺 olmas覺 kuvvetle muhtemeldir.

KURUN

Cami ve k羹lliye yap覺lar覺n覺n yar覺s覺ndan fazlas覺n覺n 繹rt羹lmesinde kullan覺lan kurun ve 癟eitli kaynaklarda cevher veya levha olarak sat覺n al覺nm覺t覺r. sk羹p Sidre Kapsa benzeri 襤stanbul’dan uzak b繹lgelerden ele ge癟irilen kurun madeni kara ve deniz yoluyla antiyeye getirilerek ilenmitir. sat覺n edinilen kurunlar覺n ak ve kara nitelikleriyle tan覺mlanmas覺 b羹y羹k ihtimal kurunun rengine dayanmaktad覺r. Bilindii benzeri kurun doada 癟ou kez alt覺n g羹m羹 al羹minyum demir veya bak覺rla kar覺覺k olarak bulunmaktad覺r. Teknolojik imkanlar覺n s覺n覺rl覺 meydana geldii calarda ayr覺t覺rman覺n iyi olmamas覺 bunun i癟in bal覺 olarak kurun i癟erisinde bir miktar demir veya g羹m羹羹n kalmas覺 madenin rengini deitirmi ak yada kara olarak nitelendirilmesini etkilemi olmal覺d覺r. K羹lliye i癟in sat覺n edinilen toplam 1900 ton kurunun malzemesi ve ta覺nmas覺 i癟in yap覺lm覺 olan harcamalar 112 y羹k 35969 ak癟edir.

襤V襤

Yap覺mda kullan覺lan 癟iviler boyut ve kullan覺lacak yer benzeri 繹zelliklerine g繹re isimlendirilmilerdir. rnek Olarak mimar覺 serb, mimar覺 mertek benzeri. Nisan 1609 da Selanik kad覺s覺na sevk edilen bir h羹k羹mden bir birlik 癟ivilerin Serez den temin edildii anla覺lmaktad覺r.

BOYALAR

Kubbe kemerlerin kalem ii nak覺lar覺 h羹nk璽r mahfili alt覺ndaki tavan覺n bezemesi i癟in kullan覺lan boyalar覺n defterlerdeki kay覺tlar覺 ayr覺nt覺l覺 deildir. au-y覺 frengive kal-i ve s羹lyen ile laciverd-i bedahi ifadeleriyle yetinilmitir.

BADANA

Duvarlarda ve kalem ii dekorasyona zemin haz覺rlamak 羹zere 繹rt羹 elemanlar覺nda kullan覺lan badana miktar覺 tam anlam覺yla belirtilmemitir.

ALI

Al癟覺 pencerelerde kullan覺lan al癟覺 boyutu ve a覺rl覺覺 belirtilmeyen kelleler halinde sat覺n al覺nm覺t覺r.

LKN

Hamam i癟in gerek olan baka malzeme ile beraber sat覺n edinilen l繹k羹n ta kire癟 bezir ya覺 ve pamuun d繹羹lerek kar覺t覺r覺lmas覺yla ele ge癟irilen bir har癟t覺r. su k羹nklerinin birleme noktalar覺nda dorudan doruya har癟 olarak veya keten lifi 羹zerine s羹r羹lerek kullan覺l覺rd覺.

PAMUK

Yukar覺da da belirtildii benzeri l繹k羹n yap覺m覺nda kullan覺lan pamuk pembe ad覺 alt覺nda sat覺n al覺nm覺t覺r.

KETEN

襤naat defterindeki keteni s覺va ve keteni rah-覺 ab ve keten-i kenevir ifadesinden anla覺ld覺覺na g繹re keten liflerinden s覺va yap覺m覺nda ve su yollar覺 izolasyonunda yararlan覺lm覺t覺r.

KEE

Ke癟eha-i hamam deyimiyle kullan覺ld覺覺 yap覺 kesin olarak belirlenen ke癟e ate gibi su borular覺n覺n yal覺t覺m覺nda kullan覺lm覺t覺r.

SAMAN

Bilindii benzeri saman覺n balay覺c覺 madde olarak s覺va i癟erisine kat覺lmas覺 ananesel bir usuld羹r.

TUTKAL

Muhtemelen kap覺 pencere kanatlar覺 k羹rs羹 rahme benzeri 癟eitli ahap elemanlar覺n birleimlerinde kullan覺lmak 羹zere hemen hemen 71 kg tutkal-覺 mahi sat覺n al覺nm覺t覺r.

MASTAK襤 VE SANDALOS

Sak覺z adas覺nda yetien mastik aac覺ndan 癟覺kar覺lan mastaki ile sandaloz olarak adland覺r覺lan ad覺癟 re癟inesi benzeri cila yap覺m覺nda kullan覺lan maddeler b羹y羹k ihtimal 癟eitli aa癟 k覺s覺mlar覺 i癟in gerek olan cilan覺n yap覺m覺nda ham madde olarak kullan覺lm覺t覺r.

Z襤FT

Sat覺n almalar i癟inde yer alan 45 okka ziftin kullan覺l覺 amac覺 ve yeri belirlenmemitir.

襤SV襤DA

Bir kurun birleii olan 羹st羹 be癟 繹rte kuvveti en pek olan beyaz toz boya olarak bilinmektedir. yap覺m i癟in edinilen 5 okka 羹st羹be癟in kullan覺l覺覺yla ilgili a癟覺klama yap覺lmam覺t覺r.

BEZEME ZELL襤KLER襤

Sultanahmet camisi yap覺ld覺覺 d繹nemin en 癟ok baar覺l覺 ustalar覺n覺n 癟al覺malar覺n覺 ve belli bal覺 zanaat dallar覺n覺n uygulamalar覺n覺 bir araya toplayan bir an覺t olarak dikkati 癟ekmi olmal覺d覺r. Cami y羹zeyinin kocaman bir k覺sm覺n覺n kaplayan kalem ileri ve yaz覺lar yenilenmi, desenleri d覺ar覺s覺nda bir 繹zellikleri kalmam覺t覺r.

襤N襤

Sultanahmet Camisi duvar kaplamas覺nda kullan覺lan 癟iniler ayn覺 desenli karolar覺n getiriliiyle meydana gelen panolar yada deiik par癟alar覺n birleimiyle ortaya 癟覺kan kocaman desen komposizyonlar覺 olarak tertip etmitir. Kullan覺lan renk ve d羹zenler 癟inilerin yap覺l覺 tarihi ve yap覺ld覺klar覺 at繹lyelere g繹re farkl覺l覺k g繹stermektedir. 襤znik ve K羹tahya at繹lyelerinin 16. yy sonu ve 17.yy ba覺 羹r羹nleri olarak tarihlenen 癟inilerde zengin bir renk 癟eitlenmesi g繹ze 癟arpmaktad覺r. kare par癟alarda beyaz, dikd繹rtgen bi癟imli bord羹r 癟inilerde lacivert 癟ini 羹zerine ilenen asma dal覺 enginar, erik, nar癟i癟ekleri, karanfil, nane madalyon vari 癟i癟ek gruplar覺, meneke, mine, s羹mb羹l ve yaseminler, 羹z羹m salk覺mlar覺, aa癟 ve yapraklarda firuze, gri, kahverengi, k覺rm覺z覺, mercan ve m羹h羹r, lacivert, mavi, mor, siyah, yeil benzeri renklerin tonlar覺 kullan覺lm覺t覺r. Cami giri kap覺s覺 羹zerindeki galeride yer alan panolar teknik ve desen bak覺m覺ndan en 癟ok baar覺l覺 par癟alard覺r. Burada zemin temiz bir beyazl覺k g繹sterir. renkler canl覺 ve desen kontorlar覺 d羹zg羹nd羹r. bu itinal覺 i癟iliin t羹m karolarda bulunmamas覺 zeminin sar覺mt覺rak bir beyaz oluu konturlar覺n kar覺mas覺 s覺rlar覺n tamas覺 benzeri bozukluklar k覺sa zamanda birden pek 癟ini haz覺rlanmas覺 gereini cevap verecek ustalar覺n ve malzemenin salanamam覺 meydana geldiini g繹stermektedir. Cami ile ilgili kay覺tlara g繹re 21043 levhadan meydana gelen bu 癟iniler saray nakkahanesinde Hasan isminde bir usta y繹netiminde haz覺rlanm覺t覺r.

GM

B羹y羹k kubbe ve k繹e kubbe alemlerini kurun 繹rt羹ye kaynak yapmakta kullan覺lm覺t覺r.

ALTIN

Sultanahmet’in alt覺n minareli bir cami yapt覺rmak arad覺覺 konusundaki rivayetleri alakas覺zd覺r. 4 minarenin k羹lahlar覺n覺n alt覺n kaplanm覺 olmas覺 halk i癟inde bu t羹r hik璽yelerin 癟覺kar覺lmas覺n覺 etkilemi olabilir. 襤naat defterindeki kay覺tlara g繹re minare k羹lahlar覺na 800 pencere dolap ve kap覺lar覺n alt覺n yald覺zlar覺na 522 alt覺n harcanm覺t覺r. Bununla Beraber, kocaman kubbe ve k繹e kubbelerinin bak覺r alemleri 羹st羹ne alt覺n kaplama yap覺lm覺t覺r.

TA

Cami i癟erisinde ve d覺ar覺s覺nda pek癟ok 繹ede kullan覺lan ta t羹r羹ne ve kullan覺l覺 bi癟imine g繹re baka bezeme 繹zellikleri g繹stermektedir. fazladan d覺 kaplamalarda kullan覺lan k羹feki ta覺yla kolon olarak ilenen ve bre bloklar覺nda y羹zeylerinin d羹zg羹n olmas覺yla yetinilmi oyma yap覺lmam覺t覺r. Ta i癟ilii 繹ncelikle mermer 羹zerinde younlam覺t覺r. S羹tun bal覺klar覺, 繹eler, cami an覺tsal giri mukarnaslar覺 ve silmeleri mihrap benzeri 癟eitli 繹elerde 繹zenli bir i癟ilik dikkati 癟ekmektedir. Kocaman kubbe yar覺m kubbeler ve k繹e kubbeleri ayaklar覺ndaki mermer kaplama erisel ve d羹z 癟覺k覺nt覺lar覺 olan plaklard覺r. Minber yan korkuluklar覺 羹st kat parmakl覺klar覺 titiz bir ta i癟iliinin 繹rnekleridir. Minber korkuluklar覺nda geometrik 羹st kat korkuluklar覺nda ise bitkisel motifler kullan覺lm覺t覺r. Minber yan k覺sm覺nda ve h羹nk璽r mahfili korkuluklar覺nda yer alan al癟ak kabartma tekniinde ilenmi bezeme desen ve i癟iliiyle 癟a覺n en 癟ok baar覺l覺 uygulamalar覺 say覺labilirler.

SEDEF 襤LER襤

Bilindii benzeri k羹lliyenin mimar覺 Sedefk璽r Mehmet aa sedefk璽rl覺ktan yetimi ve bu konuda 癟ok 癟ok baar覺l覺 kiiydi. Caminin kap覺 pencere k羹rs羹 rahle benzeri 癟eitli personellerinin ilenmesinde onun dorudan katk覺s覺 olup meydana gelmedii kesin olarak bilinmemektedir. Bu g羹ne salam olarak ulaan par癟alarda genellikle geometrik desenler g繹r羹lmektedir.

TA OYMACILIK

Bu sanat覺n en g羹zel par癟alar覺 Sultanahmet Caminde bulunur. Cami d覺 avlusunu duvarlar覺n覺n bir kurdela benzeri s羹sleyen narin kabartma tezyinattan balarsak gaye erimek pek zorla覺r. H羹nk璽r mahfilindeki mihrap cidden nefisdir. Mihrab覺n tac覺 tam bir sadelik ve ince bir zevkle ilenmitir. Etraf s羹veleri siyah sar覺 ve k覺rm覺z覺 damarl覺 sekiz k繹e nadir talarla mozaik ilenmi ve bunlar覺n i癟inde y覺ld覺zlar meydana gelmitir. Mihrab覺n iki k繹esindeki koyu yeil fon 羹zerine alt覺n yald覺z kabartma 癟i癟ekleri nefasetini istalaktitin alt覺na yerletirilen yeim tezyinat son hadde erimektedir.

YAZILAR

Caminin yaz覺lar覺n覺 devrinin hat 羹stadlar覺ndan Diyarbak覺rl覺 Seyyid Kas覺m G羹bari yazm覺t覺r. Bir pirin癟 tanesi 羹zerine mikroskobik yaz覺yla ihl璽s-覺 erif yazma baar覺s覺ndan 繹t羹r羹 ‘GBAR襤’ lakab-覺 verilmiti. Bu pirin癟 tanesi bu sabah Topkap覺 m羹zesi’nde muhafaza edilmektedir.

M襤NARE

Alt覺 minaresi olan yeg璽ne camidir. Minarelerin d繹rd羹 羹癟er ikiside ikier erefelidir. Bu caminin inaas覺ndan 繹nce alt覺 minareli camii yaln覺z Mekke Camii meydana geldii i癟in erefini muhafaza etmek 羹zere Mekke camine yedinci olarak bir minare ilave edilmitir. Minarelerin 16 erefeli olmas覺 b羹y羹k ihtimal I.Ahmet’in ka癟覺nc覺 sultan meydana geldiini g繹sterir.*** Ahmet I 14’羹nc羹 sultan meydana geldii halde erefelerin say覺s覺 16 ise de Y覺ld覺r覺m Beyaz覺d in oullar覺 Emir S羹leyman ve Musa elebi de padiahlar aras覺na kat覺lm覺t覺r.*** Sultanahmet camii minarelerinde k羹rs羹ler gayet sadedir Sinan in son yap覺tlar覺nda g繹r羹len bu temay羹l burada had eklini alm覺t覺r. Yaln覺z iki erefeli minarelerde tezyini k繹e s羹tunlar覺 g繹r羹l羹r. Baka minarelerin k羹rs羹leri hi癟 tezyinats覺z olup d覺 avluya yan kap覺 revaklar覺 k羹rs羹lerden balamaktad覺r. Bu minarelerde Sinan devrinin hususiyetleri g繹r羹lmektedir. G繹vdeler tabiat覺yla S羹leymaniyeye nazaran daha ince fakat d覺 sat覺hlar覺 amudi 癟ubuklar ile s羹sl羹d羹r. erefeler klasik 羹slupla ebekeli korkuluklara sahiptir.

MAHYA

Caminin minareleri ile ilgili bir rivayete g繹re Fatih Camii m羹ezzinlerinden Kefe li hattat Haf覺z Ahmet Sultanahmet camiinin iki minaresi aras覺na as覺lmak 羹zere ortas覺nda yaz覺 olan tasviri bir 癟er癟eveye 癟ok iyi bir i癟ilikle ileyerek bunu sultan I.Ahmet e hediye etmitir. Sultan bundan 癟ok holanm覺 dini h羹k羹mlere uyumlu olmak art覺yla Ramazan gecelerinde minareler aras覺na bu 癟evredeki benzeri mahyalar kurulmas覺n覺 istemi, b繹ylelikle bu yenilik ilk defa Sultanahmet Camiine tatbik edilmitir.

IIKLANDIRMA

Bina, d覺ar覺daki g羹n 覺覺覺n覺, i癟erisine 260 pencereden aktar覺r. Pencereler, ilk yap覺l覺ta 癟i癟ek motifleri ile bezeli renkli vitraylarla 繹rt羹l羹yd羹. Baka Bir Deyile d羹z pencere cam覺 yoktu ve bu renkli cam ilemecilii olabilecek en 羹st kalitede idi. Bu 繹zellii mabedi o tarihlerde gezmi olan t羹m baka gezginler fark etmiler ve pencerelerdeki bu renk oyunu buluuna ve onun uygulama kusursuzluuna hayran kalm覺lard覺r. Bu g羹zellik 18 yy la civar覺 renkli vitraylar覺n devam ettiini ve 1700 l羹 senelerden sonra bunlar覺n yar覺s覺ndan fazlas覺n覺n k覺r覺l覺p adi beyaz camla deitirilmesini i癟 yap覺 taraf覺ndan bir zarar meydana geldii, nedeni ise vitraylar覺n renklendirip hal覺lar ve 癟iniler 羹zerine t羹l t羹l d繹k羹ld羹羹 覺覺klar覺n i癟eride oluturduu o b羹y羹l羹 ve esrarl覺 atmosferin d羹z camlarla kaybolduu g繹r羹lmektedir. Camii nak覺lar覺 deitirilmeden evvelki gerileme ve y覺k覺lma d繹nemlerinde yamaya urad覺覺 a癟覺k癟a anla覺lan t羹m o ziynetlerini baka bir deyile birbirinden deerli hal覺lar覺n覺 billur kandillerini, alt覺n zincirlerini, m羹cevher toplar覺 ve ask覺lar覺n覺 bir bir yitirmeden evvelki ikbal devirlerindeki hatta ilk a癟覺ld覺覺 zaman ki g繹rkemi ile d羹羹n羹l羹nce bir imparatorluun ne demek meydana geldii daha iyi anla覺labilir. T羹m bu pahal覺 s羹slerini yitirdikten sonra da bu mek璽nda olanca hameti ile hen羹z kalabilmi olan bu ayd覺nl覺k ferahl覺k ve sadelik i癟erisinde g繹z kamat覺ran renk ve g繹r羹n羹m zenginlii var ya ite o as覺l eserdir. Bir yandan Kur’an覺 iyi yorumlam覺 ve anlayabilmi olan o y羹zden alt覺n覺 ve g羹m羹羹 y覺maya deil kendini gece g羹nd羹z soylu ve y羹kselmi duygulara kapt覺ran 繹b羹r yandan sapsar覺 arap 癟繹llerinden yemyeil Avusturya 癟imenliklerine ve ormanl覺klar覺na civar覺 t羹m Osmanl覺 diyarlar覺n覺 ad覺m-ad覺m gezmi ve g繹rd羹羹 t羹m 癟eitli medeniyetler mimarl覺k yap覺tlar覺n覺 i癟erisine sindirmi ve hazmetmi olan bile bir mimar覺n i癟inde bulunduu d繹nemdeki t羹m yetenekleri seferber ederek ite ortaya koyduu eseridir. Bu g羹n her ulustan insan覺n bu kubbe alt覺nda s羹k羶tlara dalarak seyrettii bu i癟 mek璽n.

SULTANAHMET CAM襤襤 襤LE SLEYMAN襤YE CAM襤襤 KARILATIRILMASI

Her iki yap覺da da ortak olan yap覺 bileenlerin en ba覺nda yan cephenin str羹kt羹rel kurulua bal覺 d羹ey b繹l羹n羹羹n羹 tespit edilen ve alt yap覺dan kubbeye b羹y羹yen str羹kt羹rel kuruluun g繹rsel a癟覺dan da s羹reklilik kazanmas覺n覺 etkileyen payanda yap覺lar覺 gelmektedir. Bilindii benzeri payanda yap覺lar覺n覺n camii nin t羹m k羹tlesel etkisi i癟erisinde belirgin plastik deerler deerlendirilmesi ilk defa S羹leymaniye camisinde ger癟eklemitir. Sultanahmet Camii uygulanmas覺nda genel 癟izgileri ile S羹leymaniye Camisi payanda d羹zenine bal覺 kal覺nm覺 fakat kademelerin y羹kseklikleri k繹e kulelerine oranlar覺 benzeri ayr覺nt覺larda baka 繹eler kullan覺lm覺t覺r. Bununla Beraber Sultanahmet camisinde payandalar覺n duvar 羹st羹ndeki ilk kademelerinde yer alan kubbeli odalarla k繹e kuleleri i癟inde bir 癟ok kez i癟 merdivenler d羹zenlenerek payanda yap覺lar覺n覺n i癟 balant覺lar覺 gelitirilmitir. S羹leymaniye Camisinde payandalar覺n alt yap覺da k繹e kulelerine civar覺 ulaan 繹eler olarak ilenii yaln覺z yan cephelerde g繹r羹len bir 繹zelliktir. Sultanahmet Camisinde baka ekillerde olmakla beraber bu kademeleni giri ve k覺ble cephelerinde de uygulanm覺t覺r. S羹leymaniye Camiisi yan cephelerinde, payandalar i癟inde olan meydanlara yerletirilen iki katl覺 d覺 sofa,orj覺nal ritm d羹zeni ile beliren m羹him bir k羹tlesel bileendir. Str羹kt羹rel kurulua bal覺 olarak alt kat sofalar覺nda 2.3.2 dizgisini veren revak d羹zeni, ikinci katta 1/2 deerli a癟覺kl覺klara b繹l羹nerek deitirilmitir. Sa癟ak 羹st羹nde yer alan str羹kt羹rel kemerlerde 2.3.2 dizgesi belirtilmitir. Sultanahmet Camisinde de iki katl覺 olarak d羹zenlenen d覺 sofalarda 2.3.2 oran覺na dayanan bir kemer ritm d羹zeni kurulmutur. Ancak burada iki kattada ayn覺 ritm d羹zeni uygulanarak daha kararl覺 bir ifade elde edilmitir. Bununla Beraber, S羹leymaniyede ki benzeri kapsaml覺 bir sa癟ak ina edilmesi mahaline, erisel 繹rt羹ye yer verilmesi, iki katl覺 sofalar覺n payanda aras覺 b繹lgesine mal edilmesini salam覺t覺r. Sofalar 羹zerinde yer alan kemerle, S羹leymaniye deki dizilii tekrarlamaktad覺r, ancak burada ortada yer alan kemer str羹kt羹rel deil dekoratiftir.

Yorum Yaz